.

Бауыр | zdrav.kz
X

Электрондық поштаңызға соңғы жаңалықтарды алыңыз

X

Получайте самые последние новости на свой e-mail

Бауыр

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері

Симптомдар

Диагностика

Емі

Болжамы

Асқынулар

Дәрігерге қашан қаралу керек?

 

Жалпы ақпарат

Нәрестелердің сарғыштануы – қанда билирубин деңгейінің көтерілуімен жүретін жағдай. Билирубин – ескі эритроциттердің бұзылуынан пайда болатын сары денешік. Билирубин бауырда бұзылып, организмнен үлкен дәретпен шығып кетеді.

http://www.zdrav.kz/images/refs3/zheltuha.jpg

Қанда билирубиннің жоғары деңгейі кезінде тері және шырышты қабаттар сары түске боялады. Осы жағдайды сарғыштану деп атайды.

Нәрестелердің сарғыштануы көптеген себептермен байланысты, бірақ көб нәрестелерде бүл жағдай физиологиялық сарғыштану деп аталады. Бауыр толығымен дамымағандықтан пайда болатын қалыпты процесс. Бұл сарғыштану түрі бірнеше күн ғана жүреді. Сарғыштануы бар нәресте дәрігердің қарауында, қандағы билирубин деңгейі қалыпты деңгейге түскенге дейін болады.

 

Себептері

Нәресте туылғаннан кейін бірден билирубин деңгейінің кішкене жоғарлауы қалыпты жағдай.

Нәресте анасының құрсағында өскенде, плацента нәресте организмінен билирубинды шығарып отырады. Плацента жүктілік кезінде нәрестемен бірге өсіп, нәрестені қорғайды. Нәресте туылғаннан кейін бұл функцияны бауыр орындайды. Бұл процесске бірнеше уақыт қажет болады.

Терінің сарғыштануы көптеген нәрестелерде болады. Оны “физиологиялық сарғыштану” деп атайды. Бұл жағдай қауіпті емес және 2-4 күні пайда болады. Симптомдар 2 апта ішінде жоқ болып және асқынулар бермейді.

Физиологиялық сарғыштанудың екі түрі бар. Екі түрі де қауіпті емес.

  • Емізушілік сарғыштану. Нәрестенің 1 аптасында пайда болады.
  • Ана сүтінің сарғыштануы. Нәрестенің өмірінің 7-күнен кейін пайда болады. Әдетте бұл жағдай 2-3 аптаға дейін болады. Оның пайда болу себебі ана сүтіндегі қоректік заттардың, бауырдағы билирубин бұзылуына әсер етуінен дамиды.

Сарғыштанудың ауыр түрі дамиды, егер сіздің балаңызда организмде ауыстыруды қажет ететін эритроциттерді мөлшері көп болса. Ол мынадай жағдайларда болады:

  • Аномальды қан жасушаларының пайда болуы
  • Ана мен баланың қан топтарының сәйкес келмеуі
  • Қиын босанумен шақырылған баланың бас сүйегінде пайда болған қан құйылулар (кефалогематома)
  • Шала туған нәрестелерде және кейбір егіздерде кездесетін эритроциттердің жоғары деңгейі
  • Инфекциялар
  • Арнайы қажетті нәруыздардың (ферменттердің) жетіспеуі немесе болмауы

Организмнің белгілі жағдайында билирубинды шығару қиынға соғады, соның нәтижесінде сарғыштануы ауыр формасына өтіп кетеді. Бұл жағдайларға жатады:

  • Кейбір препараттарды қолдану
  • Туа пайда болған инфекциялар. Қызамық, сифилис және басқалар
  • Бауыр мен өт жолдарының зақымдайтын аурулар. Муковисцидоз немесе гепатит
  • Оттегінің төмен деңгейі (гипоксия)
  • Инфекциялар (сепсис)
  • Көптеген генетикалық немесе тұқымқуалайтын аурулар

 

Симптомдар

Сарғыштану кезінде тері түсі сары түске боялады. Сарғыштану бет терісінен басталып, төменге қарай кеудеге, іш аймағына, аяққ және табанға өтеді.

Кейде сарғыштануы бар балалар тез шаршағыш және тәбеті төмен болады.

 

Диагностика

Әрбір сарғыштануы бар балаларға бірден билирубин деңгейін тексерту керек. Ол үшін қанды анализге алады.

Көптеген ауруханаларда барлық нәрестелердің бірінші 24 сағатында жалпы билирубин деңгейін тексереді. Ол үшін арнайы зонд арқылы нәрестенің терісіне тигізіп билирубин деңгейін анықтайды. Егер нәтижелері жоғары болса, онда қан анализы арқылы дәлелдеу қажет.

Міндетті тексерулер:

  • Жалпы қан анализы
  • Кумбс сынамасы
  • Ретикулоциттердің деңгейін анықтау

Ары қарай ем қажет болған жағдайда ғана тексеруді жалғастыру керек болады.

 

Емі

Негізінде бұл жағдайда ем қажет емес.

Дәрігер ем тағайындаған кезде ескеру қажет:

  • Нәрестенің билирубин деңгейін
  • Билирубин деңгейінің жоғарлау жылдамдығын
  • Нәресте уақытынан ерте босанды ма
  • Тексеру кезіндегі нәресте жасы

Егер билирубин деңгейі өте жоғары болса ем міндетті түрде қажет.

Баланы жиі емшек сүтімен немесе сүт қоспаларымен тамақтандырыңыз. Жиі тамақтандыру (күніне 12 ретке дейін) ішек функциясын арттырады, солай билирубин деңгейі қалпына келеді.

Кейбір нәрестелер перзентханадан шықпай түрып емдеуді қажет етеді. Басқаларына ауруханаға бірнеше күнге оралуға мәжбүр болады. Емі ұзақтығы 1-2 күн.

Ем ретінде ультрафиолет қолдану мүмкін. Бұл процедура фототерапия деп аталады. Ультрафиолеттік сәулелер терідегі билирубин бұзылуына көмектеседі.

Нәресте арнай жасанды жарық түсіретін лампа астында жатады. Балаға тек қана жөргекше және көіне арнайы көзілдірік кигізеді. Педиатрлар фототерапия кезінде емізуді кеңес ретінде береді. Сирек жағдайларда нәрестеге тамырішілік сұйықтық енгізу қажет болады.

Егер билирубин деңгейі өте жоғары болмаса, онда фототерапияны үй жағдайында қолдануға болады. Ол үшін арнайы оптикалық-талшықты көрпеше қолданылады.

  • Фототерапия кезінде ссізге баланы әрбір 2-3 сағат сайын тамақтандыру қажет болады (күніне 10-12 рет)
  • Медицина қызметшісі сіздің үйіңізге келіп, сізге көрпешемен қолдануды, баланың жағдайын бақылауға үйретеді.
  • Медицина қызметшісі күнде келіп, баланың салмағын, тері жағдайын және билирубин деңгейін тексеріп тұрады.
  • Сізге дымқыл және кір жөргекшелерді санап тұруыңыз керек болады.

Өте ауыр жағдайларда қанды құю қажет болады. Процедура мақсаты бала қаның жаға плазмаға ауыстыру болып табылады.

 

Болжамы

Әдетте нәрестелердің сарғыштануы қауіпті емес. Көптеген балаларда сарғыштануы емсіз 1-2 апта ішінде қайтып кетеді.

Билирубиннің өте жоғары деңгейі миды зақымдауы мүмкін. Бұл жағдай ядролық сарғыштану деп аталады. Алай бұл жағдай дамымай тұрып анықталады.

Емі әдетте эффективті.

 

Асқынулар

Сирек, бірақ қауіпті асқынулар:

  • ДЦП (балалық церебральды паралич)
  • Кереңдік
  • Ядролық сарғыштану – мидың билирубиннің өте жоғары деңгейінен зақымдану

 

Дәрігерге қашан қаралу керек?

Барлық нәрестелер өмірінің 5-күнінен дейін дәрігермен тексеру керек.

  • Перзентханада 24 сағаттан аз болған нәрестелер, 72 сағатқа дейін тексерілу керек
  • 24-48 сағат аралығында перзентханадан шығарылғандар, 96 сағатқа дейін тексеріледі.
  • 48-72 сағат аралығында перзентханадан шығарылғандар, 120 сағатқа дейін тексеріледі

Сарғыштану қауіпті болады, егер балада қызба болса немесе тәбеті жаман болса.

Әдетте сарғыштану ҚАУІПТІ ЕМЕС. Бірақ, мына жағдайларда педиатрға қаралыңыз:

  • Сарғыштану ағымы ауыр
  • Сарғыштану 2 аптадан көп болса немесе басқа симптомдар пайда болса.
  • Сарғыштану кқбінесе аяқта және табанда

 

Профилактика

Нәрестелердің сарғыштануы қалыпты болғандықтан оны алдын-алу мүмкін емес. Даму қаупін түсіру үшін баланы жиі ана сүтімен тамақтандырып жүру керек.

Барлық жүкті әйелдер қан тобы мен аномальды антиденелрге тексерілу керек. Егер анасында резус теріс болса, онда нәрестені тексеру қажет. Егер анасында O(I)Rh+ қан тобы болса тексеру қажет болу мүмкін.

Баланының өмірінің бірінші 5 күнінде жақсылап тексеріп жүрсе, онда көптеген асқынуларды алдын алуға болады.

 

 

 

Аударған: Қартанбаев Бақберген Батырбекұлы

Ұйқы безі – іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналастын, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауырмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты жағдай ұйқы безіның ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің енді бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атаайды.

оджелудочная железа, строение

 

Ұйқы безі –өзінен инсулин және тағы да басқа гормондар бөледі. Бұл гормондар қанағымға еніп, бүкіл организмге таралады. Бұл гормондардың қызметі – тамақ арқылы түскен энергияны сақтау және пайдалану болып табылады. Мысалы, инсулин қандағы қанттың деңгейін қалыпты да ұстап тұруға қатысады. Инсулиннің жеткіліксіздігін – қант диабетті деп атайды.

Ұйқы безі сонымен қатар асты қорытуға қажетті асқорыту сөлін – ферменттерді өндіреді. Өзінен өндірілген асқорыту ферменттері арнайы түтікшелер арқылы он екі ішекке түседі. ( он екі ішек – біз қабылдаған тамақтың алғашқы корытылуы жүретін, аш ішектің бастапқы бөлігі.)

 

Аударған: Бердібек Ағабек

Бауыр– адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.

Бауыр – екі бөліктен тұрады: үлкен – оң бөлігі, кіші – сол бөлігіден.

Бауыр ағзадағы өте маңызды қызметтерді орындайтын мүше. Ол - қанды улы заттардан тазартатын қызмет атқарады. Сонымен қатар бауыр асты қорытуға ферменттер мен өтті синтездейді. Сонымен бірге бауыр аш ішекте сіңген тамақ өнімдерін, зат алмасуға, өсуге, дамуға керекті өте майда өнімдерге дейін синтездейді. Бауыр екі қантамыр арқылы қанданады. Оның ішінде негізгісі – бауырдың қақпа венасы болса, екіншісі – бауыр артериясы болып табылады.

ечень строение

 

Аударған: Бердібек Ағабек

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері

Симптомдары

Диагностика

Емдеу

Аурудың болжамы

Мүмкін асқынулары

Алдын алу

 

Жалпы ақпарат

Ойық жаралы колит (ОК) немесе телімді емес ойық жаралы колит – тоқ ішектің түрлі бөлімдерінің (өрлемелі тоқішек, көлденең тоқішек, төмендемелі тоқішек, сигма тәрізді, тік ішектер) тіні қабынып, бұзылысқа ұшырайды. Үрдіске көбінесе, тік ішек қатысады.

Өңеш, асқазан, аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады, тоқ ішек судың сіңуін қамтамасыз етеді,  және тоқ ішек босатылғанда тағамның қоректік емес бөліктері организмнен сыртқа шығарылады.

Ішек жүйесі - тоқ, аш, тік ішектерден тұрады.

 

Себептері

«Телімді емес» термині колиттің белгілі бір сыртқы себептерсіз дамитындығын білдіреді.

Ауру кезінде ішектің сілемей қабатын көптеген ойық жаралар басады, сондықтан колит «ойық жаралы» аталады.

Бұл ауруды туындататын айқын себептер белгісіз. Көптеген жағдайда ішек тіндері өзіндік иммундық жүйенің әсерінен бұзылысқа ұшырайды. Тоқ ішектің жұмысындағы бұзылыстарды  стрептококк, сальмонелла, стафилококк секілді ауру қоздыратын микроорганизмдер туындатуы мүмкін.

Ішектің ойық жаралы колиті тұқым қуалауы да мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, ойық жаралы колитке шалдығу қаупі 5-20 есе артады, егер жақын туыстары осы аурумен ауырса.

Телімді емес ойық жаралы колиттің туындау себебінің ішінде ұйқы безінің, өт қабының инфекциясын, қиын қорытылатын тағам өнімдерін ұдайы тұтынуды, алкогольді шамасынан артық тұтынуды, антибиотик қабылдауды, күйзелістерді атауға болады.

 

Симптомдары

Ойық жаралы колиттің симптомдары аурудың түріне байланысты. Ойық жаралы колит клиникалық түрде жіті және созылмалы болады. Жіті ойық жаралы колит сирек кездеседі, ол аса күрт болуы мүмкін. Созылмалы ойық жаралы колит екі түрде өтеді: үздіксіз және қайталанатын. Асқыну және басылу кезеңдері болады. Жағдайлардың жартысында ойық жаралы колиттің екінші асқынуы келесі 2 жылда болады. 10% жағдайда ойық жаралы колиттің асқынуы сирек болады – 25 жылда 1 рет.

Симптомдарына жататындар:

 

·           Іштегі ауырсыну және қадалу (жіті ауырсыну ұстамасы)

·           Іштің дауысты шұрылдауы

·           Диарея (сұйық нәжіс, іш өтуі)

·           Тенезм (нәжіс шығарғысы (ішек босатқысы) келетін жалған сезім)

·           Нәжістегі қан мен ірің

·           Қызба  (температураның артуы)

·           Салмақ жоғалту

·           Балалардың бойының өсуінің бәсеңдеуі

Басқа симптомдарға жататындар:

 

·           Жүрек айнуы және құсу

·           Ауыз қуысындағы ойық жаралар

·           Асқазан-ішек қан кетуі

·           Буындағы ауырсыну

 

Диагностика

Диагноз талдауды өткізу нәтижесінің негізінде алынған мәліметтердің және симптомдардың негізінде қойылады. Аурудың толық көрінісін алатын диагностика әдістері - колоноскопия және ішектің рентгендік зерттеуі (ирригоскопия).

Эндоскопиялық зерттеу – оптикалық талшықтан тұратын ұзын түтікті айналшық арқылы тоқ ішекке енгізу. Мұндай зерттеу дәргерге тоқ ішектің ішкі қабырғасын көруге және жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.

Ректороманоскопия кезінде бүкіл тік ішектің және сигма тәрізді ішектің бастапқы бөлімінің жағдайы, түрлі дерттік үрдістердің болуы  анықталады.

Колоноскопия кезінде тоқ ішектің бүкіл ішкі бетін визуалдық (көру арқылы) тексеру жүргізіледі, биопсия жасалады (өзгерген бөліктен тін алу және зерттеу).

Колоноскопия тоқ ішектің бүкіл ұзындығын зерттеуге мүмкіндік береді, ректороманоскопия тек төменгі үштен бір бөлігін ғана зерттеуге мүмкіндік береді.

 

Ирригоскопия рентгендік диагностика әдісінің түрі, бұл кезде науқасқа арнайы клизманың көмегімен тоқ ішеккке барийлі қоспа енгізіледі, ол рентгенді сәулелерді жұтатын контрастылық заттек болады, тоқ ішектің қоспадан тазаруына дейін және кейін суреттер топтамасы жасалады.

Ирригоскопия ішектің саңылауының біркелкі емес тарылу аумағын немесе шектің бойында ойық жараны анықтайтын иректерді анықтауға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ, соңғы жылдары ауруды анықтаудың жаңа әдісі - капсулалық эндоскопия пайда болды. Бұл әдіс науқастың ішкі ағзаларын бейнесигнал таратқышпен біріктірілген эндоскопиялық капсуланың көмегімен зерттеуге негізделеді. Асқазан-ішек жолдарымен өту барысында капсула бірнеше сағат ішінде ондаған мың суреттерді түсіреді, олар науқастың денесінде орналасқан датчикке беріледі, және қабылдау қондырғысының жадына жазылады.   

 

Емдеу

Телімді емес ойықжаралы колит – ұзақ өтетін ауру, ұдайы емдеуді қажет етеді.

 Ойықжаралы  колитті емдеу тез басылуына бағытталады. Емдеудің негізін қабынуға қарсы препараттар құрайды:

·         глюкокортикоидты гормондар – организмде қабынуды туындататын факторлардың өндірілуін тежейтін препараттар;

·         аминосалициллаттар – 5-аминсалицил  қышқылы бар препараттар,тоқ ішектің сілемей қабатының қабынуын тежейді;

·         цитостатиктер, аса күрделі жағдайларда тағайындалады, себебі, олар өзіндік иммундық жүйені басады.

Колитті симптоматикалық емдеу қан тоқтатын құралдардың көмегімен жүзеге асырылады. Егер қан кетуі көп болса, жақында мұздатылған қан плазмасын және эритроцитарлық массаны (қан бөліктер) құю қажет болуы мүмкін.

Ішектің перистальтикасын ( толқын тәрізді жиырылу) реттеу мақсатында науқасқа іш өтуіне қарсы және түйілу мен ауырсынуды басатын құралдар тағайындалады.

Жоғары температура болуында ойық жаралы колитті емдеу антибактериалдық емдеудің көмегімен жүзеге асырылады. Егер науқас аса арықтаған болса, қоректік қоспаларды енгізу қажеттігі туындайды.  

Дәрімен емдеу тиімсіз болса, және тік ішектен қан кетуі ұзақ болса, хирургиялық емдеу тағайындалады. Хирургиялық араласуда тоқ ішектің бөлігі немесе толық алынып тасталады. Мұндай операция  колэктомия аталады, бұл науқастардың шектелген санында ғана жасалады, себебі, мүгедектікке апарады.

Сондай-ақ, реконструктивті (қалпына келтіретін) хирургиялық араласу жүргізіледі – тоқ ішектің зақымданған бөлігін стомалар (ішектің денемен жасанды жалғасуы) жасаумен жою және кейіннен (6 ай- 2 жылдан кейін) ішек өтімділігін қалпына келтіру.

 

Емдәм

Ойықжаралы  колит арықтауға және организмнің қажуына апаратындықтан, тамақтану калориялы және толыққұнды болуы, ақуыздар мен дәрумендердің үлкен мөлшерін құрауы тиіс.

Науқастарға тамақты күніне 5-6 рет, аздаған үлестермен ішу қажет.

Ойықжаралы  колитте тамаққа татымдықтарды, тұздықтарды, майлы және қуырылған тағамды, шикі жеміс пен көкністерді тұтынуға болмайды, себебі, бұлар іш өтуін туындатады. Сондай-ақ, сүт өнімдерін абайлап тұтынған жөн.

Емдәм келесі өнімдерді тұтынуға негізделеді: майсыз ет (құс, күркетауық, қоян еті), балық, майсыз сорпа-көже, жұмыртқа, ботқа, картоп. Сусындардан: кисельдер, жидек қайнатпасы, какао, қара кофе, шәй. Барлық тағам тандырда әзірленуі немесе пісірілуі тиіс.

 

Аурудың болжамы

Басқа да аурудағыдай, колитті емдеуді көп созған сайын ауру ушығады, оны емдеп, жазу қиындайды.

Бастапқыда науқастардың 25% хирургиялық араласуды қолданбастан толық қалпына келуге мүмкіндігі болса, бірнеше жылдан кейін бұл пайыз едәуір төмендейді, ал науқастардың 30% жаппай колит болады (бүкіл тоқ ішектің зақымдануы). Жаппай колиті бар науқастардың жартысында толық жазылмайды, ал дәрігерге ерте көрінсе, сауығу мүмкінідігі айтарлықтай артады.

Егер колиттің симптомдары байқалса, мамандарға барып, тексеруден өту қажет. Ауруды ерте ескеру қажет, себебі, кеш анықтау емдеу ұзақтығы  мен қалпына келуді (жоғалтқан қызметін қалпына келтіру) ұлғайтады.

 

Мүмкін асқынулары

Ойық жаралы колитті емдемесе, күрделі асқынулары болады:

·         күшті қан кетуі, өмірге қауіпті;

·         тоқ ішектің тұтастығының бұзылуы және оның ішіндегісінің іш қуысына түсіп, ішперденің, қанның жұқапалануына апаруы мүмкін;

·         тоқ ішектің диаметрінің ұлғаюы, бұл ішектің ішіндегісінің іркілуін туындатады, бұл бүкіл организмді уландырады;

·         тоқ ішектің қатерлі ісігі;

 

Алдын алу

Алғашқы ойықжаралы  колиттің алдын алу шаралары жасалмаған. Аурудың нақты себебі анықталғанда жасалуы мүмкін. Осыған байланысты, 50 жасқа жеткен адамдар ұдайы колоноскопиядан өтуі қажет.

Ойықжаралы  колиттің асқынуының алдын алу дәрігердің шеберлігімен қатар науқасқа да байланысты. Аурудың симптомдары қайтып оралмас үшін әдетте, науқасқа ұзақ уақыт бойы дәрі қабылдау қажет болады. 

 

Ақпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000250.htm

Материалды дайындағандар: Екатерина Шумарева, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.

Редакциялық алқа:

Алмаз Шарман, медицина профессоры

Ләзат Ақтаева, м.ғ.д.

Шыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері және симптомдары

Емдеу

 

Жалпы ақпарат

Өт қабы – бұл алмұрт тәрізді ағза, бауырдың астында орналасқан. Оның ішінде майларды қорыту үшін қызмет ететін, бауырда өндірілетін сұйықтық болады. Асқазан  мен ішек ас қорытатын болса, өт қабы жалпы өт түтігі арқылы өтті жібереді. Бұл түтік өт қабы мен бауырды аш ішекпен жалғайды.

 

Іштің ағзалары: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.

 

Бауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.

Өт қабы – бауырдың астында орналасқан қалташа тәрізді. Ол бауырда өндірілетін өтке толған. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.

 

Себептері және симптомдары

Егер өт түтіктерінен өттің ағуына кедергі болса, жайсыздық пайда болады. Әдетте, бұл өт тасына байланысты. Өт қабында тастың түзілуі өт құрамбөліктерінің қатаюына байланысты. Өт тас ауруының ұстамалары әдетте, тамақ ішкеннен кейін пайда болады. Өт тас ауруының симптомдары: жүрек айнуы, құсу, іштегі, арқадағы немесе оң қолдың астындағы ауырсыну. 

Өт қабының тастары егде жастағы адамдарда, әйелдерде, артық салмағы бар адамдарда кең таралған.

 

Емдеу

Өт қабының тастары басқа ауруларды тексеру кезінде жиі анықталады. Егер симптомдары болмаса, емдеуді қажет етпейді. Кең таралған емдеу әдісі – өт қабын алып тастау. Адамдар өт қабынсыз да өмір сүреді. Өт аш ішекке басқа тәсілдермен де түседі.

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері

Симптомдары

Диагностика

Емдеу

Болжамы

Мүмкін асқынулары

Қашан дәрігерге көріну қажет

Алдын алу

 

Жалпы ақпарат

Созылмалы  холецистит – ұзақ уақыт бойы сақталатын өт қабының ісінуі және тітіркенуі.

 

Іш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.

Бауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.

Өт қабы бауырдың астында орналасқан шағын қапшық тәрізді ағза. Ол бауырда өндірілетін өтке толады. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.

 

Себептері

Созылмалы холецистит, әдетте, жіті (кенеттен) холециститтің ұдайы ұстамаларының салдарынан пайда болады. Бұл ұстамалардың көпшілігі өт қабындағы тастарға байланысты.

Бұл ұстамалар өт қабы қабырғасының қалыңдауын туындатады. Өт қабы жиырыла бастайды. Уақыт өте келе өт қабының өтті шоғырландыру, сақтау және бөлу қабілеті төмендейді.

Ауру ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі, әсіресе, 40 жастан асқандарда.

 

Симптомдары

Жіті холециститтің симптомдарымен мына жерден танысуға болады: қараңыз: жіті холецистит.

Жіті холецистит – сырқаттық жағдай, ол созылмалы холециститке апарады. Созылмалы  холециститтің қосымша симптомдары белгісіз.

 

Диагностика

Дәрігер келесі қан талдауын тағайындайды:

  • Амилаза және липаза – ұйқыбезі ауруларын анықтау үшін
  • Қанның жалпы талдауы (ОАК)
  • Бауырдың функционалдық сынамалары – бауырдың қаншалықты жақсы жұмыс істейтіндігін білу үшін.

Өт қабындағы тастың немесе қабынудың болуын анықтайтын тексерулер:

  • Іш қуысы ағзаларының компьютерлік томографиясы (КТ)
  • Іш қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ)
  • Өт қабының сцинтиграфиясы
  • Ауыздан жасалатын холецистография

 

Емдеу

Көбінесе, ауру хирургиялық жолмен емделеді. Өт қабын алып тастайтын операция холецистэктомия аталады.

  • Көбінесе, лапароскопиялық холецистэктомия қолданылады. Бұл  операция кезінде хирург кішкене тіліктерді жасайды, бұл кейіннен тез қалыпқа келуге ықпал етеді. Науқастарды операция жасалған күні немесе ертеңіне үйге жібереді.
  • Ашық холецистэктомия іштің жоғарғы оң бөлігінде үлкен тілікті жасауды қажет етеді.

Сырқаты ауыр және басқа аурулар салдарынан операцияны көтере алмайтын науқастарда өт тастары дәрілік препараттармен ерітіледі. Алайда, бұл 2 жылға дейін созылуы мүмкін, ал тастар қайта түзілуі мүмкін.

 

Болжамы

Холецистэктомия – қаупі аз, кең таралған шара.

 

Мүмкін асқынулары

  • Несепқаптың қатерлі ісігі (сирек)
  • Сары ауру
  • Панкреатит
  • Жағдайдың нашарлауы

 

Қашан дәрігерге көріну қажет

Холециститтің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.

 

Алдын алу

Аурудың алдын алу әрдайым мүмкін бола бермейді. Майлы тамақ тұтынуды шектеу жіті холециститке шалдыққан және өт қабы алынбаған адамдарда симптомдарды жеңілдетеді. Дегенмен, майлардың мөлшері төмен емдәмнің пайдасы дәлелденбеген.