Анықтамасы

Симптомдары

Емі

Инфекциялық мононуклеоз немесе бездік қызба, сүйісу ауруы – көптеген жағдайда Эпштейн-Барр вирусымен туындаған инфекция болып табылады. Бұл вирус сілекей арқылы таралады, сондықтан кейде «сүйісу ауруы» деп аталады.

Мононуклеоз жастар мен жасөспірімдерде өте жиі кездеседі. Дегенмен, кез кезген жаста ауруға шалдығу мүмкін.

Симптомдары:

• Қызу
• Тамақтағы ауыру сезімі
• Лимфа түйіндерінің ұлғаюы
• Кейбір жағдайларда көкбауырдың ұлғаюы байқалады. Аурудың ауыр асқынулары өте сирек кездеседі.
• Мононуклеоз қан талдауыарқылы анықталуымүмкін. Адамдардың көпшілігі бір-екі апта ішінде емделеді. Дегенмен, сауыққаннан кейін бірнеше ай бойы әлсіздік болуы мүмкін.

Емі

Емі аурудың белгілерін жоюға негізделген және ауырсынуды азайтуға, дене қызуын түсіруге көмектесетін дәрілерді қабылдауды қамтиды. Емдеу үшін, сондай-ақ, тамақты жылы тұзды ерітіндімен шаю қолданылады және демалыс пен көп мөлшерде сұйықтық қабылау керек.

Дүйсенова Жаңылсын Бекқалиқызы

• Вирус жұқтырған (науқас) адаммен тығыз байланыста болсаңыз
• Герпес вирусымен инфицирленген (жұқтырылған) ұстараны, сүлгілерді, ыдыстарды және басқа заттарды пайдаланғанда

• Еріндегі немесе ауыз айналасындағы терідегі қышусезімі
• Еріндегі және ауыз аймағындағы күйдіру сезімі
• Еріннің немесе ауыз аймағының шаншуы

• Тамақтағы ауыру сезімі
• Қызба
• Бадамшалардыңұлғаюы
• Жұтынғанда ауыру сезімі

• Қызыл иекке
• Ерінге
• Ауыз қуысына
• Тамаққа

• Сұйықтық бөлінетін қызыл көпіршіктер
• Ашық сарғыш сұйықтықпен толтырылған кішкентай көпіршіктер
• Кішкентай көпіршіктер бірігіп бір үлкен көпіршікті құрауы мүмкін
• Сауығукезіндекөпіршік сары және қатты болады, ақыр соңында сау терімен бірігеді.

• Етеккір немесегормоналды өзгерістер
• Күннің көзінде болу
• Қызба
• Күйзеліс

• Вирусты және оның құрылымын анықтау үшін вирусты зерттеу
• Вирустық ДНҚ-тест – вирустың генетикалық материалдарын зерттеу
• Қарапайым герпес вирусын тексеру үшін Тцанк тесті - бұл жағындыдан эрозия және көпіршіктері бар Тцанк жасушаларын (қарапайым герпес вирусымен зақымданған жасушалар) микроскоптың астында анықтау.

• Ацикловир
• Фамцикловир
• Валацикловир

• Ауырсынуды жеңілдету үшін жараға мұз басыңыз.
• Көпіршіктерді абайлап антисептикалық сабынмен және сумен жуыңыз. Бұл вирустың дененің басқа аймақтарына таралуының алдын алуға көмектеседі.
• Ыстық сусындарды, дәмді және тұзды тағамдарды, цитрустарды қолданбаңыз.
• Салқын сумен ауыз шайыңыз.
• Жараларды тұзды сумен жуыңыз.
• Стероидтыемес қабынуға қарсы препарат сияқты ауырсынуды басатын заттарды қабылдаңыз.

• Көздің айналасында немесе көзге жақын пайда болса
• Кейбір аурулар мен дәрі қабылдауға байланысты иммундық жүйе әлсіресе

• Ауыз қуысында жаралар мен көпіршіктердің қайта пайда болуы
• Вирустың терінің басқа аймақтарына таралуы
• Терініңбактериалды инфекциясы
• Иммундық жүйесі әлсіреген адамдардың өміріне (атопиялық дерматит, рак немесе АИТВ инфекциясы кезінде) қауіпті болуы мүмкін организмнің жалпы инфекциясы.

• Ауру симптомдары ауыр немесе 2 апта ішінде кетпесе
• Жаралар немесе көпіршіктер көздің жанында орналасса
• Кейбір ауруларға немесе дәрі қабылдауға байланысты иммундық жүйе әлсіреген кезде герпестің симптомдары пайда болса

• Сыртқа шығардың алдында, құрамында мырыш оксиді бар күннен қорғайтын кремді немесе ерінге арналған бальзамды жағыңыз.
• Ылғалдандыратын ерін бальзамы да көмектесуі мүмкін.
• Герпетикалық бөртпелермен тікелей байланыста болмаңыз.
• Әрбір пайдаланудан кейін сүлгілер мен төсек жаймаларын қайнаған суда залалсыздандырыңыз.
• Егер басқа адамдардан герпесті байқасаңыз, ыдыс-аяқпен, стакандармен немесе басқа заттармен бөліспеңіз.

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері

Жалпы ақпарат

H1N1 тұмауы (шошқа тұмауы) – H1N1 тұмау вирусымен шақырылған мұрын, тамақ, өкпенің инфекционды ауруы.

Тұмау – тыныс жолдарының вирусты инфекциясы. Жөтел, тыныс алу қиындығы, қызба, бас ауры, бұлшық еттердегі ауру және әлсіздік симптомдарымен көрініс береді. Вирус адамнан адамға ауа-тамшылы жолмен таралады.

Себептері

H1N1 вирусының ерте формалары шошқадан анықталған. Уақыт өте вирус өзгеріп (мутацияланды), адамдарға жұға бастады. H1N1 вирусы адамнан алғаш рет 2009 жылы анықталған. Ол дүние жүзінде тех таралып кетті.

2010 жылы тұмау мерзімінде H1N1 вирусы жаппай инфекция шақырмады. Арнай вакцина қажет болмады, бірақ H1N1 вирусы әлгі күнге дейін мерзімдік вакцинацияға кіретін 3 вирустын бірі болып табылады.

H1N1 вирусы тағаммен, сумен, бассейнде, саунада, моншада шомылғанда берілмейді.

Кез-келген вирус адамнан адамға мына жағдайларда беріледі:

• Тұмаумен ауыратын кез келген адам жөтелсе немесе түшкірсе, ал қоршаған адамдар сол ауамен дем алса
• Тұмау вирусы орналасқан комьютерді, есік тұтқасын қолмен ұстап жжәне кейін көз, ауыз немесе мұрынды ұстағанда
• Тұмаумен ауырып жатқан баланы немесе ересек адамды бағып қарағанда, өзіннің шырышты қабаттарын ұстаса

Аударған: Қартанбаев Бақберген Батырбекұлы

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Таралуы

Профилактика

Жалпы ақпарат

Вирусты геморрагиялық қызбалар (ВГҚ, ВГЛ) төрт түрлі вирустармен шақырылатын ауру тобы болып табылады. ВГҚ жатады: Эбола, Марбург, Ласса және Сары қызба. ВГҚ ортақ белгілері бар: олар көптеген ағзаларға әсер етеді, өз кезегінде қан тамырларды зақымдап, организмнің өзін-өзін реттеуін бұзады. Кейбір ВГҚ оңай өтеді, бірақ кейбіреуі, мысалы Эбола қызбасы немесе Марбург қызбасы, ауыр өтіп және өлімге алып келеді.

Таралуы

ВГҚ бүткіл дүние жүзінде таралған. Белгілі бір аурулар, әдетте жануарлардың арнайы өмір сүру аймағымен шектелген. Мысалы, Ласса қызбасы Батыс Африканың ауыл аймақтарындағы, тышқан және мысықтар өмір сүретін аймақпен шектелген.

Профилактика

Туристтерге ауырып қалу қаупі төмен, бірақ осы аурулар бар болған аймақтардан аулақ жүру керек. Себебі бұл ауруларды емдейтін эффективті әдістер жоқ. Және осы вирустарды қолдану биотеррозимнің бір себебі деген сақтық бар.

Аударған: Қартанбаев Бақберген Батырбекұлы

Энцефалит– бұл вирусты инфекцияның себебінен болатын мидың қабынуы. Егер дер кезінде емделмейтін болса, энцефалит мидың қалыпты жұмыссын бұзылып, өмірге қауіп қатер әкелуі мүмкін.

Энцефалиттің симптомдары: қызба, бас ауру, ақыл-естің бұзылысы болып табылады. Сонымен қатар басқа да симптомдар қосылуы мүмкін, мысалы, жарыққа сезімталдылықтың жоғарлауы, құсу және жүрек айну, мойын және арқа бұлшықеттерінің сіресуі, әлсіздік. Кейде сіреспелі талма, мінез-құлықтың өзгеруі сияқты белгілерде пайда болады. В общем, симптомы, развивающиеся внезапно и внушающие опасения с самого начала, обычно указывают на более сильную, опасную для жизни форму энцефалита.

Эгцефалит көбінесе вируспен шақырылады, соның ішінде жай герпес, гениталды герпес, теңіз шошқасы, қызылша, желшешек, мононуклеоз, тұмау, қызамық. Энцефалитті маса мен шыбындар тарата алады.

Науқасты ауруханаға жаттызып, вирустарға қарсы препараттарды пайдалану арқылы емдейміз. Ацикловир симптомдарды жояға жақсы көмектесетін препарат болып табылады.

Аударған: Бердібек Ағабек

Сепсис - белгілі бір инфекцияның қанға, лимфаға, жасушаларға таралуына байланысты, иммунды жүйенің жоғарлаған реакциясы. Ауыр сепсис жиі қан қысымының төмендеуінің себебі болып табылады. Ол өз кезегінде ағзадағы қанайналымның бұзылуына әкеліп, нәтижесінде мүшелік жетіспеушілік және өлімге әкеп соқтыруы мүмкін.

Сепсистің симптомдары - қызба немесе температураның төмендеуі, тыныс алудың жиілеуі, қалтырау және дірілдеу, жүрек соғысының жиілеуі, зәр шығарудың азаюы, есінің шатасуы және сандырақтауы болып табылады.

Сепсисті ең жиі себебі – бактериялық инфекция болып табылады, бірақ кейде басқада инфекция түрлері шақыруы мүмкін.Сепсис барлық жастағы адамдарда кездеседі, бірақ балаларда, қарт кісілерде және иммунды жүйесі әлсіреген адамдар жиі шалдығады.

Жалпы ақпарат

Жалпы ақпарат

Себептері

Симптомдары

Диагностика

Емдеу

Болжамы

Мүмкін асқынулары

Қашан дәрігерге көріну қажет

Алдын алу

Жалпы ақпарат

Уретрит – несеп шығару каналы – үрпінің ісінуі және тітіркенуі (қабынуы). Үрпі (несеп шығару каналы) – организмнен несеп шығарылатын түтік.

Әйелдердің несеп-жыныс жүйесі          Ерлердің несеп-жыныс жүйесі

Әйелдер мен ерлердің несеп шығару жолдары үрпісінің ұзындығымен ғана ерекшеленеді.

Себептері

Уретрит бактериялардан немесе вирустардан туындайды. Несеп шығару жолдарының инфекциясын туындатқан бактериялар (ішек таяқшасы) және жыныстық жолмен берілетін аурулар (хламидиоз, гонорея) да уретриттің себебі болуы мүмкін. Уретритті туындата алатын вирустарға – қарапайым герпес және  цитомегаловирус жатады.

Басқа себептері:

·         Жарақаттар

·         Ұрықтандыруға қарсы құралдарда: кремдер, көбіктер, т.б. қолданылатын химиялық заттектерге асқан сезімталдық.

Уретриттің қауіп факторлары:

·         Бала өрбіту жасындағы әйелдер

·         20 – 35 жастағы ерлер

·         Жыныстық қатынастағы серіктестердің көптігі

·         Жоғары қауіпті жыныстық қатынас (мысалы, анальдық, презервативсіз)

·         жыныстық жолмен берілетін аурулардың болуы.

Симптомдары

Ерлерде :

• несепте немесе шәуетте қанның пайда болуы

• несеп шығаруда күйдіретін ауырсынудың пайда болуы (дизурия)

• жыныстық мүшеден бөлінді шығуы

• қызба (сире)

• несеп шығуының жиілеуі

• пенистің немесе шаптың аумағының қышуы, ауырсынуы немесе ісінуі

• жыныстық қатынас кезінде немесе эякуляция кезіндегі ауырсыну.

Әйелдерде :

• іштің ауырсынуы

• несеп шығаруда күйдіретін ауырсынудың пайда болуы

• қызба және қалтырау

• несеп шығуының жиілеуі

• жамбас қуысын аумағындағы ауырсыну

• іншектен (қынаптан) бөлінді шығуы.

Диагностика

Дәрігер немесе медбике науқасты қарайды. Ерлерде іштің, несепқаптың, пенистің, ұманың аумағын қарайды. Қарау кезінде анықталуы мүмкін:

• жыныстық мүшеден бөлінді шығуы

• шаптың аумағындағы ауырсынған және үлкейген лимфа түйіндері

• ауырсынатын және ісінген жыныстық мүше.

Сондай-ақ, дәрігер саусақпен ректальдық зерттеу жүргізеді.

Әйелдерде іштің және жамбас қуысының аумағын қарайды. Дәрігер келесілердің болуын тексереді:

• үрпіден бөлінділер шығуы

• іштің төменгі бөлігінің ауырсынуы

• үрпінің ауырсынуы.

Сондай-ақ, дәрігер несепқапты ұшында камерасы бар түтіктің көмегімен қарайды. Бұл цистоскопия аталады.

Келесі тексерулер өткізіледі:

• қанның жалпы талдауы (ОАК)

• С-реактивті ақуызды анықтау

• Жамбас қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ) (әйелдер үшін)

• Жүктілікке тест (әйелдер үшін)

• Несептің жалпы талдауы және несептің бактериалдық өсіндісін зерттеу

• гонорея, хламидиоз, т.б. жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға тексеру.

Емдеу

Уретритті емдеудің мақсаты:

• инфекцияның себебін жою

• аурудың симптомдарын жеңілдету

• инфекцияның таралуының алдын алу.

Инфекция болса, антибиотиктер тағайындалады.

Сондай-ақ, қараңыз:

• Хламидиоз
• Гонорея

Ауырсынуды басатын препараттар, оның ішінде, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар немесе Феназопиридин (Пиридиум) тағайындалуы мүмкін, ол антибиотиктермен қатар несеп шығару жолдарында әрекет етеді.

Уретритке шалдыққан адамдар емделетін кезде жыныстық қатынасқа түспеуі немесе презерватив қолдануы тиіс. Егер қабынудың себебі инфекция болса, жыныстық серіктесіңіз де емдеу курсынан өтуі тиіс.  

Жарақаттан немесе химиялық тітіркендіргіштердің салдарынан уретритке шалдыққан адамдарға жарақат немесе тітіркендіргіштерден алшақ болу қажет.

Антибиотиктермен емделгеннен кейін өтпейтін және 6 аптаға дейін созылатын уретрит – созылмалы аталады. Бұл мәселені емдеу үшін түрлі антибиотиктер қолданылады.

Болжамы

Дұрыс анықтап, емдегенде уретрит әдетте, аса асқынусыз өтеді.

Дегенмен, уретрит әйелдермен қатар ерлерде де үрпінің (үрпінің бітелісі) және басқа несеп-жыныстық ағзалардың қайтымсыз зақымдануына апаруы мүмкін.

Мүмкін асқынулары

Ерлерде уретрит келесі асқынулар пайда болуымен қауіпті:

• Несеп қаптың қабынуы (цистит)

• Эпидидимит

• Аталық бездің қабынуы (орхит)

• Қуық асты безінің қабынуы (простатит)

Ауыр инфекциядан кейін үрпінің тарылуы пайда болуы мүмкін.

Әйелдерде уретрит келесі асқынулар пайда болуымен қауіпті:

• Несеп қаптың қабынуы (цистит)

• Цервицит (жатырдың мойнының сілемей қабатының қабынуы)

• Жамбас қуысы ағзаларының қабыну аурулары (жатырдың, оның түтіктерінің немесе аналық бездің сілемей қабатының қабынуы).

Қашан дәрігерге көріну қажет

Уретриттің симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет.

Алдын алу

Уретриттің кейбір симптомдары жеке гигиенаны қадағалау және қауіпсіз жыныстық қатынас (тек бір жыныстық серіктес, презерватив қолдану) арқылы жойылуы мүмкін.

Синонимдары

Үрпілік синдром; гонококктық емес уретрит.

Ақпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000439.htm

Аудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі

Редакциялық алқа:

Алмаз Шарман, медицина профессоры

Ләзат Ақтаева, м.ғ.д.

Сәлім Смайылов, б.ғ.к.

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Талқылау

Себептері

Үйдегі күтім

Қашан дәрігерге көріну қажет

Дәрігерге барудан не күту қажет

Синонимдары

Жалпы ақпарат

Қызба  - қандай да бір ауруға жауап ретінде дене температурасының артуы.

Дене температуры 37,2 - 37,5 ° С-тан асқанда ересектердегі қызба  туралы айтылады.

Балаларда қызба  болуы туралы дене  температурасы келесі мәндерден асқанда айтылады:

·         37,2 °C – қолтық астында өлшегенде

·         38 °C ректальдық өлшеуде (тік ішекте)

·         37,5 °C пероральдық өлшеуде (ауызда)

Талқылау

Дененің қалыпты температурасы кез келген уақытта өзгеруі мүмкін.  Кешкі уақытта әдетте, жоғары болады.  дене  температурасына әсер етуі мүмкін басқа  факторлар:

·         Әйелдерде етеккір айналымының екінші жартысында дене температурасы 1 немесе одан жоғары градусқа артады.

·         Дене белсенділігі, күшті  эмоциялар, тамақ ішу, жылы киім, дәрілік препараттар, бөлмедегі жоғары температура және жоғары ылғалдылық  дене температурасының артуына ықпал етеді.

Қызба – организмнің инфекцияға жауап ретінде қорғаныс серпіні. Ауру қоздыратын бактериялар  мен вирустардың көпшілігі  37°С-тан асқан температурада жақсы дамиды. Қызба  микроорганизмдермен күресті куәландырғанымен, ол организмнің қорғанысына бағытталған.

Мидың қызбадан зақымдануы әдетте, дене температурасы 42°С-қа дейін көтерілгенге дейін пайда болмайды. Инфекциядан туындаған қызба емдеу болмағанда дене температурасының 41°C-тан артуымен сирек болады.

Түсініксіз, бірнеше күн мен аптаға созылатын қызба  айқын себепсіз  қызба аталады.

Себептері

Кез келген инфекция қызбамен қосарлануы мүмкін. Кең таралғандарына жататындар:

·         Келесі инфекциялар: пневмония, сүйектің қабынуы (остеомиелит), аппендицит, туберкулез, терінің қабыну аурулары (целлюлит) және менингит

·         Респираторлық инфекциялар: суық тию немесе тұмау тәрізді аурулар, ангина (баспа), құлақ, мұрын инфекциялары, инфекциялық мононуклеоз және бронхит

·         Несеп шығару жолдарының инфекциясы

·         Вирустық және бактериалдық гастроэнтерит

Аутоиммундық және қабыну аурулары да қызбамен өтуі мүмкін. Келесі түрлері:

·         Артрит немесе дәнекер тіннің аурулары: ревматоидтық артрит және жүйелік қызыл жегі

·         Ойық жаралы  колит немесе Крон ауруы

·         Васкулит немесе түйінді периартериит

Қызба қатерлі ісіктің алғашқы симптомы болуы мүмкін. Бұл әсіресе,  Ходжкин ауруына, ходжкиндік емес лимфомаға және лейкемияға тән.

қызбаның  пайда болуының басқа мүмкін себептері:

·         Тромбылар немесе тромбофлебит

·         дәрілік препараттар, мысалы, кейбір антибиотиктер, антигистаминдік және құрысуға қарсы препараттар.

Үйдегі күтім

Кейде қарапайым суық тию немесе басқа вирустық инфекция дене температурасын жоғарылатуы (38,9 - 40°C) мүмкін. Бұл әрқашан ауыр ауруды нұсқай бермейді. Сонымен қатар, кейбір күрделі инфекциялар кейде қызбасыз немесе дене температурасының төмендеуімен өтуі мүмкін.

Егер қызба жеңіл өтетін болса, басқа ешқандай симптомдар болмаса, емдеу қажет болмайды. Сұйықтықты көбірек ішіп, көбірек демалыңыз.

Дене температурасын түсіруге тырысқанда:

·         қалтырау бар болса, ҚЫМТАНБАҢЫЗ

·         артық киім мен көрпені алып тастаңыз. Бөлме температурасы тым жоғары немесе тым төмен болмауы тиіс. Жеңіл киім киіңіз және бір жұқа көрпе жамылыңыз. Егер бөлмеде ыстық және қапырық болса, желдеткішті немесе кондиционерді қосыңыз.

·          қызбаны түсіруге жылы ванна немесе губкамен сүртіну көмектесуі мүмкін. Бұл  процедуралар дәрі қабылдаудан кейін тиімді, олай болмағанда, температура қайтадан көтерілуі мүмкін.  

·         Суық ванна ҚАБЫЛДАМАҢЫЗ, мұзды немесе алкогольмен СҮРТІНУДІ ҚОЛДАНБАҢЫЗ. Бұл  процедуралар теріні салқындатады, бірақ, көбінесе, жағдайды ушықтырады, себебі, дірілді туындатуы мүмкін, осыдан, дене температурасы қайтадан көтерілуі ықтимал.

Төменде дене температурасын түсіру үшін дәрілерді қабылдау бойынша кейбір ұсыныстар берілген:

·         Ацетаминофен және ибупрофен – ыстықты түсіретін препараттар. Кейде дәрігерлер екі препаратты да тағайындайды.

·         Ацетаминофенді әр 4-6 сағат сайын қабылдаңыз. Препараттың әрекет ету механизмі мидағы жылуды реттеу орталығына әсер етуге негізделген.

·         Ибупрофенді әр 6 - 8 сағат сайын қабылдаңыз. 6 айлық жасқа жетпеген сәбилерге ибупрофенді БЕРУГЕ БОЛМАЙДЫ.

·         Аспирин ересектердегі қызбаны емдеу үшін тиімді. Аспиринді балаға беру үшін алдын ала дәрігердің кеңесін алу міндетті.

 қызба кезіндегі тамақтану және сұйықтық ішу тәртібі:

·         Науқастар сұйықтықты көп ішуі тиіс. Су, сорпа, шырын ұсынылады.

·         Тамақ ішуге шектеу қойылмайды, бірақ, тәбет болмаса өзіңізді тамақ ішуге мәжбүрлемеңіз.

Қашан дәрігерге көріну қажет

103 телефоны арқылы жедел жәрдемді шақырыңыз, егер өзіңізде немесе қасыңыздағы адамда қызба және келесі симптомдардың бірі болса:

·         Жеңіл ояна алмау

·         Естің қалыпты болмауы

·         Жүре алмау

·         Тыныс алудың қиындауы, мұрын қуысын тазартқанның өзінде

·         Еріннің, тілдің немесе тырнақтың көгеруі

·         Күшті бас ауыруы

·         Мойынның қарысуы

·         Талма.

Келесі жағдайларда шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз:

·         Дене температурасы 40°C-тан артса, және дәрі ішкенде түспесе.

·         Қызба 39°C деңгейінде тұрақтаса немесе одан әрі ушықса

·         Қызба 48-72 сағаттан артық созылса.

·         Қызба аптаның ішінде немесе одан ұзақ уақыт бойы бірде басылып, бірде жоғарылайды, дене температурасы  аса жоғарыламаса да.

·         Күрделі ауру бар болса, мысалы, жүрек ауруы, муковисцидоз, ӨСОА (ХОБЛ) немесе өкпенің басқа созылмалы аурулары.

·         Қызба кезінде бөріткен немесе көгеру пайда болса.

·         Несеп шығаруда ауырсыну болса.

·         Иммундық жүйеде мәселелер болса, (стероидтармен емдеу, сүйек кемігін немесе ағза алмастырғаннан кейінгі жағдай, көк бауырды алып тастау, АИТВ (ВИЧ) - оң статус, қатерлі ісіктен емделу тарихы)

·         Үшінші әлем елдеріне жақында сапар шегу

Дәрігерге барудан нені күту қажет

Дәрігер қызбаның себебін анықтау үшін науқасты қарап, тексереді: теріні, көзді, құлақты, мұрынды, көмейді, кеудені, ішті. 

Емдеу қызбаның ұзақтығы мен себебіне, және басқа симптомдарына байланысты.

Ауруды анықтау үшін келесі тексерулерді өткізу  қажет болады:

·         Қанның жіктелген талдауы (ОАК)

·         Несептің жалпы талдауы (ОАМ)

·         Кеуде қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы.

Синонимдары

Дене температурасының артуы; Гипертермия; Пирексия.

Мазмұны

Жалпы ақпарат

Себептері

Симптомдары

Диагностика

Емдеу

Аурудың болжамы

Мүмкін асқынулары

Қашан дәрігерге көріну қажет

Жалпы ақпарат

Тонзиллит – таңдай бадамша бездерінің қабынуы.

Таңдай бадамша бездері– лимфоидты тіннің жұпты жиналуы (организмнің қорғаныс серпіні үшін жасушалар өндіретін тін), жұтқыншақтың (ауыз қуысының арты) және ауыз аумағында орналасқан.

Жіті тонзиллит – ангина (баспа).

Себептері

Көбінесе, тонзиллит вирустардан және бактериялардан (стрептококк) туындайды.

Көбінесе жіті түрі болады, кейде – микоплазмадан (жасушалық қабырғасыз бактериялар) және хламидиядан (жасуша ішілік микроорганизмдер) туындауы мүмкін.

Инфекцияның берілу жолы – ауа арқылы, ауаның құрамында қоздырғышпен жұқпаланған сұйықтық (шаң) бөлшектері болады (ауа-тамшы жолы). Инфекцияның көзі - қоздырғышпен жұқпаланған адамдар (инфекцияға шалдыққандар және тасымалдағыштары).

Жіті тонзиллит созылмалы түрге өтіп, кезеңді асқынуы болып тұруы мүмкін. Созылмалы тонзиллит – инфекцияны басқа ағзаларға тарататын инфекция ошағы. Көбінесе, бұл асқынулар жүрек пен бүйрекке қатысты болады.

Созылмалы тонзиллиттің даму себептері:

·      Ангина (баспа) кезінде дұрыс емделмеу немесе емделмеу;

·      Мұрынның сүйек қалқасының қисаюынан, төменгі мұрын кеуілжірінің ұлғаюынан,  мұрын полипінен мұрынмен тыныс алудың бұзылуы;

·      әлсіреген организм;

·      басқа созылмалы аурулардың болуы;

·      маңындағы ағзалардағы инфекция ошағының болуы (гайморит);

·      аллергиялық жағдай.

Симптомдары

·         жұтудың қиындауы

·         көмейдегі ауырсыну – 48 сағаттан артық созылады, және айтарлықтай жайсыздық пен мазасыздану туындатады

·         иек пен алқым аумағында тітіркеніс

·         құлақта ауырсыну

·         бас ауыруы

·         қызба, қалтырау

Диагностика

Дәрігер тонзиллитті анықтау үшін шағымдарды, аурудың тарихын, қарау мен бактериологиялық зерттеудің зертханалық көрсеткіштерін (қоздырғышын зерттеу) талдайды. Ангинаның (баспаның) түрі мен сатысын  оториноларинголог (ЛОР-дәрігер) анықтайды.

Қараған кезде бадамшабездердің қызарғандығы, біршама ұлғаюы көрінеді. Және сол маңдағы лимфа түйіндерінің ұлғаюы да байқалуы мүмкін. Қызарып, ұлғайған бадамшабездерде сары-ақшыл өңез болады, кейде бірыңғай тұтас өңез байқалады. Кейде (сирек) бадамшабездің бөлігінің іріңді өзгерісі болуы мүмкін.

Балаларда көмейдің артқы жағында шағын қызыл көпіршіктер байқалуы ықтимал.

Емдеу

Ұлғайған бадамшабездер ауырсыну немесе басқа мәселе әкелмесе, арнайы емдеуді қажет етпейді.

Егер тексеруде стрептококк секілді бактерия анықталса, дәрігер антибиотик тағайындайды. Антибиотик қабылдамаған жағдайда стрептококкты ангина (баспа) қайталануы мүмкін.

Келесі кеңестер ангинада (баспада) жақсы сезінуге көмектеседі:

• салқын сұйықтық ішу немесе жемісті балмұздақ сору қажет
• жылы сұйықтық (ыстық емес) ішуге де болады
• көмейді жылы тұзды ерітіндімен шаю қажет
• көмейдің ауырсынуын басатын арнайы пастила (соратын таблеткалар) соруға болады (кішкентай балалар қақалып қалмау үшін абайлап беру қажет)
• ауырсынуды және қызуды басу үшін (температураны) қабынуға қарсы құралдарды қабылдау қажет, олардың негізінде – ацетоминофен немесе ибупрофен болады. Балаларға аспирин беру ұсынылмайды, Рэйе синдромы дамуының қаупі салдарынан.

Ұдайы ангина (баспа) қайталанатын адамдарға тонзилэктомия – бадамшабезді алып тастайтын ЛОР операция ұсынылады.

Аурудың болжамы

Әдетте, тонзиллиттің симптомдары емдеу басталғаннан кейін 2 немесе 3 күннен кейін өтеді. Жіті тонзиллитті дұрыс емдемесе немесе мүлде емдемесе, созылмалы түрге өтетіндігін есте ұстау қажет!

Мүмкін асқынулары

• сусыздану және сұйықтықты жұтудың қиындауы
• бадамшабез ісінгеннен тыныс алу жолдарының бітелуі
• бадамшабездің артында көмейдің әр жеріндегі перитонзиллярлық абсцесс (көмей тіндерінде ірің жиналуы)
• Постстрептококктық гломерулонефрит (стрептококктан туындаған бүйрек зақымдануы)
• Ревматизм немесе жүректегі басқа мәселелер

Қашан дәрігерге көріну қажет

Дәрігерге көрініңіз, егер:

• Температура болса, әсіресе, 38 ° С және одан жоғары
• Көмейдің артқы жағында ірің болса
• Қызыл бөріткен, тері қыртысындағы қызару
• Жұтудың немесе тыныс алудың  күшті қиындауы
• Мойын аумағындағы лимфа түйіндерінің ісінуі немесе ұлғаюы.

Ақпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001043.htm

Материалды дайындағандар: Альнара Кудайбергенова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Куаныш Орманов, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.

Редакциялық алқа:

Алмаз Шарман, медицина профессоры

Ләзат Ақтаева, м.ғ.д.

Шыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.