Көбінесе, жұқпалану науқас адаммен немесе инфекцияны жұқтырған адаммен жыныстық қатынаста орын алады.
Жұғуына себеп болуы мүмкін:
· Қорғаныссыз жыныстық қатынас;
· Жыныстық серіктестердің көп болуы;
· Венерологиялық аурулардың емделмеуі немесе бұрын болуы;
· Жыныстық серіктестерді таңдамау;
Іншек трихомонадасы жалған аяқшаларымен белсенді қозғалуға қабілетті. Несеп шығару жолдарына немесе жыныстық ағзаларға түсіп, трихомонадалар жасушаларға аяқшаларымен тез бекиді. Одан кейін микроорганизмдер қарқынды көбейе бастайды. Олар тым көбейіп кетсе, адамның жасушаларын зақымдай бастайды.
Трихомониаз ойықжара түзілуін туындатады, бұл вирустардың жұғу қаупін арттырады, мысалы, В және С гепатитін. Бұл жыныстық жолмен таралатын кең таралған жұқпалар.
Әйелдерде трихомонадалар жатыр мойнында, іншекте, қуықта, несеп шығару жолында анықталады. Ерлерде трихомонадалар несеп шығару жолында, қуық асты безінде ,аталық бездің қосалқысы мен шәуетте анықталады.
Трихомониазды анықтау үшін іншектен (әйелдерде) несеп шығару жолдарынан, қуық асты безінің сөлінен (ерлерде) жұғынды алып, микроскоппен қарайды. Жалпы жұғынды нәтижесі зерттеудің дәл әдістерімен расталады.
Әйелдерге қарағанда ерлерде ауруды анықтау қиынырақ.
Әдетте, емдеу үшін метронидазол және басқа антибиотиктер қолданылдады. Дәрі ішу кезінде жыныстық қатынасқа түспеу және алкоголь ішпеу қажет. Қос жыныстық серіктес те емделуі тиіс, аурудың симптомдары біреуінде болмаса да.
Өзіңіз емделіп, жыныстық серіктесіңіз емделмесе, қайтадан жеңіл жұқтыруыңыз мүмкін.
Жыныстық серіктесіңізге ауру туралы хабарлау маңызды, оны ешнәрсе мазаламаса да тексеруден өтіп, емделгені дұрыс. Аурудың симптомсыз өтуі оның асқынуының даму қаупін азайтпайды.
Моногамдық (1 ғана жыныстық серіктес) қатынастар – аурудың алдын алуда сенімділік береді.
Депрессия – күрделі эмоционалдық (аффективті) бұзылыс, бұл кезде ұдайы уайым, мұң, ашулану, фрустрация (тілектің мүмкіндікке сай болмауы), күштің болмауы адамның күнделікті өміріне теріс әсер етеді. Клиникалық депрессия апталар, айлар, жылдар бойы созылуы мүмкін.
Көпшілік адамдар өмірінің белгілі бір сәттерінде қысқа мерзімді депрессияның қандай да бір түрін басынан кешіреді.
Депрессияның пайда болуының нақты себептері белгісіз. Көптеген медик-ғалымдардың ойынша, ауру күйзелістен кейін мида химиялық өзгерістер нәтижесінде пайда болады. Тұқым қуалау бейімділігі де бар. Көбінесе, депрессияға осы факторлардың бірігуі апарады. Депрессия отбасында ешкімде мұндай бұзылыс болмаса да пайда болуы мүмкін. Депрессия кез келген адамда, тіпті, балада да пайда болуы мүмкін.
Келесі факторлар депрессияның пайда болуына ықпал етуі мүмкін:
· Белгілі бір аурулар, гипотиреозды қоса (қалқанша без қызметінің төмендеуі), қатерлі ісік, ұдайы ауырсынуға апаратын аурулар;
· Ұйқыдағы мәселелер (ұйқысыздық, түнгі үрейлі түстер);
· Алкогольді немесе есірткі заттектерге үйір болу;
· Кейбір дәрілерді тұтыну, мысалы, стероидтарды (преднизолон).
Депрессияға апаратын өмірдегі жиі күйзеліс жағдайлары:
· Сүйікті адаммен қоштасу;
· Емтихан тапсыра алмау;
· Жақын адамның қайтыс болуы немесе ауыруы;
· ажырасу;
· бала кездегі зорлық көру, немесе ата-ана жағынан назар қоюдың жетіспеуі;
· жұмысты жоғалту;
· әлеуметтік оқшаулану (жалғыздық), әдетте, егде жастағы адамдарда болады.
Депрессия өзін-өзі бағалауды бұзуы, өмірді нашарлатып, қоршаған ортадағы адамдардың өміріне зиян келтіруі мүмкін.
Депрессияға шалдыққан адамдар әдетте, өмірді күңгірт, көңілсіз күйде көреді. Көбінесе, науқас қандай да бір мәселенің немесе жағдайдың оң шешіміне сенбейді.
Депрессияның симптомдары:
· толқу, мазасыздық, ашушаңдық;
· қоршаған әлемнен аулақтану, оқшаулану;
· жәрдемсіздік және үмітсіздік;
· қажетсіздік, өзін жек көру немесе кінәлі сезіну;
· бұрын қанағаттану әкелетін күнделікті әрекетке қызығушылықты немесе қанағаттануды жоғалту;
· қандай да бір затқа зейін қоюдың қиындауы;
· тәбеттің өзгерісі, көбінесе, депрессияға салмақ қосу қосарланады;
· шаршау, энергияның жетіспеуі;
· ұйқтай алмау немесе тым көп ұйқтау;
· өлім немесе өзіне қол жұмсау туралы ойлар.
Депрессия сыртынан мұң сезімі емес, ызалану және айыптау секілді көрінуі мүмкін.
Егер депрессия аса ауыр болса, күрделі симптомдары, мысал, елестеу (жоқ заттар мен дыбыстарды шынайы қабылдау) және сандырақ пайда болуы мүмкін.
Дәрігер әдетте, аурудың симптомдары мен ұзақтығы туралы көбірек ақпарат алу үшін бірқатар сұрақтар қояды. Дәрігер психологиялық тестілерге жауап беруді ұсынады. Науқастың белгілі бір сұрақтарға жауаптары маманға дұрыс диагноз қоюға және депрессияның ауырлық дәрежесін анықтауға көмектеседі.
Депрессияға алып келген ауруды анықтау үшін кейде электроэнцефалография (мидың электр белсенділігін анықтау) қолданылады.
· антидепрессантарды – мидағы көңіл-күйді көтеруге жауап беретін өзіндік химиялық дәрілік құралдарды қабылдау. Депрессияға шалдыққан науқаста олар көңіл-күйді жақсартады, уайымды, үрейді, эмоционалдық ширығуды басады, психикалық белсенділікті арттырады, ұйқыны, тәбетті реттейді. Бұл препараттардың көпшілігі тиімді, бірақ, жанама әсері болады.
Егер депрессия шағын болса, емдеудің бір түрі ғана қажет болуы мүмкін. Депрессияның ауыр түріне шалдыққан адамдар емдеудің бірнеше түрінің бірігуіне мұқтаж болады. Сауығу үшін белгілі бір уақыт кетеді, бірақ, әдетте, сауығу емдеудің басынан бірнеше күн өткенде байқала бастайды.
Науқаста өзіне қол жұмсау ойлары пайда болса, басыңқылық және қарапайым әрекетті орындай алмау күшейгенде арнайы (психиатриялық) ауруханада емделу қажет болады.
Депрессияда кейбір науқастарға антидепрессанттарды қабылдаудан 2 апта өткенде жақсару пайда болады. Дегенмен, көптеген науқастарға жағдайдың жақсаруы және қайта ұстамалардың алдын алу үшін дәрілерді 4-9 ай қабылдау қажет болуы мүмкін.
· Қабылдайтын дәрі көмектеспейтіндей немесе, керісінше, жанама әсерінің туындайтындай болып көрінеді. Препаратты қабылдауды өздігінше тоқтатуға болмайды, мұндай шешімді дәрігер қабылдауы тиіс.
· Депрессияның қайта ұстамалары пайда болса.
· Депрессия жағдайы жұмысқа, мектепке, отбасына теріс әсер етеді.
· Өзіне немесе қоршаған адамдарға зиян әкелу ойлары пайда болса.
· Есту елестері пайда болса, қасында жоқ адамдардың дауысын есту орын алса.
Алкоголь немесе есірткі заттектерді қабылдаудан бас тартыңыз, себебі, бұл депрессияны ушықтырып, өзіне қол жұмсауға итермелеуі мүмкін.
Дәрігер тағайындаған дәріні қабылдаңыз. Дәрігерден дәрілердің мүмкін жанама әсері және бұл кезде не істеу қажеттігі туралы сұраңыз. Депрессияның ушығуының ерте сигналдарын танып үйреніңіз.
Келесі әрекеттер өзін жақсы сезінуге көмектесуі мүмкін:
· Дене белсенділігіне көбірек уақыт бөлу
· Ұйқының дұрыс тәртібін қадағалау
· Қанағаттану сезімін әкелетін қызметпен айналысу
· Сенетін адаммен әңгімелесу
· Өзіңізді бағалайтын, кең пейілді адамдардың арасында болу.
Ақпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:
Жүйелі қызыл жегі (ЖҚЖ) – аутоиммундық ауру, бұл кезде адамның өзіндік иммундық жүйесі қате түрде сау тіндерді зақымдайды. Яғни, тері, буындар, бүйрек, ми және басқа ағзалар зақымданады.
Аутоиммундық аурулардың негізгі себептері толық зерттелмеген.
ЖҚЖ ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Ол кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ, 10-50 жас аралығында жиі кездеседі. Азиялықтар басқа нәсілдерге қарағанда жиі ауырады.
ЖҚЖ кейбір дәрілік препараттарды қабылдау салдарынан да туындауы мүмкін.
Әр адамда аурудың симптомдары әр түрлі болуы мүмкін, симптомдар пайда болып, жойылып отыруы мүмкін. ЖҚЖ шалдыққан барлық дерлік науқастардың буындары ауырады, және ісіну болады. Кейбірінде артрит дамиды. Көбінесе, саусақтың, білектің, тізенің буындары зақымданады.
Басқа кең таралған симптомдары:
Кеудедегі ауырсыну, терең тыныс алғанда
Шаршау
Қызба
Жалпы жайсыздық, мазасыздық немесе дімкәстік
Шаштың түсуі
Ауыз қуысындағы ойықжаралар
Күн сәулесіне сезімталдық
«Көбелек» секілді бөріткен шамамен, ЖҚЖ шалдыққан науқастардың жартысында кездеседі. Бөріткен, көбінесе, жақта, кеңсірікте пайда болады, барлық денеде де болуы мүмкін. Бөріткен әдетте, күннің көзінде болғаннан кейін пайда болады.
Лимфа түйіндерінің ұлғаюы.
Жүйелі қызыл жегі – созылмалы қабынудан аутоиммундық бұзылыс, ол көптеген жүйелер мен ағзаларды зақымдауы мүмкін, терінің, буынды және ішкі ағзаларды қоса. Аурудың барысы жеңіл, ауыр және өмір үшін қауіпті болуы мүмкін.
Басқа симптомдары организмнің қандай бөлігі зақымданғанына байланысты:
Ми және жүйке жүйесі: бас ауыруы, ұйып қалу, шаншу, құрысу, көрудегі мәселелер, тұлғалық өзгерістер
Асқазан-ішек жолдары: іштің ауырсынуы, жүрек айнуы және құсу
Жүрек: жүрек ырғағының бұзылысы (аритмия)
Өкпе: қан түкіру және тыныс алудың қиындауы
Тері: терінің ала түсі, суықта саусақтың түсінің өзгеруі (Рейно феномені)
Кейбір адамдарда тек тері симптомдары болады. Бұл дискоидтық қызыл жегі аталады.
Дискоидтық жегі кеудеде дөңгелек дақтардың пайда болуымен сипатталады. Бұл суретте Дискоидтық жегі кезіндегі терінің зақымдануы ірілендіріп, көрсетілген. Дақтар үлкейтілгеннен ақшыл болып көрінеді. Екі қошқыл бөлік – биопсияға материал алғаннан қалған, аурудың белгісі емес.
Жүйелі қызыл жегі диагнозын қою үшін аурудың 11 мүмкін симптомының 4 болуы қажет.
Дәрігер науқасты қарап, кеуде қуысын стетоскоппен тыңдайды. Бұл кезде белгісіз шу естілуі мүмкін, бұл перикардтың (жүректің сыртқы қабығы) үйкелу шуы немесе плевраның үйкелу шуы (өкпенің сыртқы қабығы) аталады. Дәрігер неврологиялық та тексеруді өткізеді.
ЖҚЖ анықтау үшін қажетті тексерулер:
Антиденеге талдау, оның ішінде, антинуклеарлық (АНА)
Қанның жалпы талдауы (ОАК)
Кеуде қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы
Бүйректің биопсиясы
Несеп талдауы
Өзіңіздің жағдайыңыз туралы көбірек білу үшін, тағы келесі тексерулерден өтуге болады:
ЖҚЖ жазылмайтын ауру. Емдеудің мақсаты – симптомдарын бақылауға алу жүректі, өкпені, бүйректі, т.б. ағзаларды зақымдайтын ауыр симптомдарын сәйкес мамандардың көмегімен жиі емдеу қажет болады.
Аурудың жеңіл түрлерін емдеуге болады:
Стероидтық емес қабынуға қарсы препараттармен (НПВП), мысалы, ибупрофен (буын синдромы және плеврит болуында)
Кортикостероидтық кремдермен (тері бөріткенінде)
Безгекке қарсы препараттармен (гидроксихлорохин) және кортикостероидтардың төмен мөлшерлемесімен (тері синдромында және артритте).
Жүйелі қызыл жегінің ауыр өтуінде емдеуге кіреді:
Кортикостероидтардың немесе иммундық жауапты басатын препараттардың жоғары мөлшерлемесі
Цитоуыттық препараттар (жасушалардың өсуін тежейтін дәрілер). Бұл препараттарды әдетте, кортикостероидтармен емдеуде әсер болмаса немесе оларды тоқтатқанда симптомдар нашарласа, тағайындайды. Бұл дәрілердің жанама әсерлері өте күрделі болуы мүмкін, сондықтан оларды қабылдағанда өзіңіздің жағдайыңызды мұқият қадағалауыңыз қажет.
Егер сізде жүйелі қызыл жегі болса, сізге қажет:
Күннің көзінде болғанда киініп, күннен қорғайтын көзәйнек киіп жүру, күннен қорғайтын крем қолдану қажет.
Кардиологтан алдын алу ем-шарасын қабылдау қажет
Иммунизацияға мұқият қарау, оның қажеттігін білу
Остеопорозды (сүйектің жұқаруы) анықтау үшін скринингтік тестіден өту
ЖҚЖ науқастары үшін соңғы уақытта болжамы жақсарған. Көптеген науқастарда ЖҚЖ жеңіл өтеді. Өзіңізді сезіну аурудың күрделі болуына байланысты.
Ауру әдетте, келесі жағдайларда белсенді өтеді:
Диагноз қойылған алғашқы жылдарда
40 жасқа дейінгі адамдарда
ЖҚЖ шалдыққан көптеген әйелдер жүкті болып, сау бала туа алады. Қажетті емді алып, жүрек пен бүйрегінде күрделі мәселелері болмайтын әйелдерде аурудың болжамы жақсы. Дегенмен, ЖҚЖ антиденелері түсік тастау қаупінің пайда болуын арттырады.
ЖҚЖ шалдыққан кейбір адамдарда бүйрек жасуларында ауытқулы заттектер жинақталуы мүмкін. Бұл жегілік нефрит аталатын жағдайға апаруы мүмкін. Бұл мәселесі бар науқастарда әдетте, бүйрек жеткіліксіздігі пайда болады, олар диализға немесе бүйрек алмастыруға мұқтаж болады.
ЖҚЖ организмнің көптеген зақымдануына апаруы мүмкін:
Аяқта немесе өкпеде тромбылардың түзілуі
Эритроциттердің бұзылуы (гемолитикалық анемия) немесе созылмалы аурулар анемиясы
Жүректің айналасында сұйықтық жиналуы (перикардит) немесе жүректің бұлшық етінің қабынуы (миокардит)
Өкпенің маңайында сұйықтық жиналуы және өкпе тінінің зақымдануы
ЖҚЖ симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет. Сондай-ақ, аурудың жаңа симптомдары пайда болса, немесе бұрынғылары нашарласа, дәрігерге хабарласу қажет.
