Гипопитуитаризм кезінде бір немесе бірнеше гипофиз гормондары жеткілікті түрде бөлінбейді. Қанда гормондар деңгейінің төмендеуі ағзалардың функциясының бұзылысына алып келеді. Мысалы, ТТГ деңгейінің төмендеуі қалқанша безінің функциясының бұзылысын шақырады.
Гипопитуитаризмге себепші болу мүмкін:
Бас миына жасалған хирургиялық операция
Бас миының қатерлі ісігі
Бас жарақаты
Миды қоршайтын тіндердің инфекциясы
Радиация
Паралич
Субарахноидальды қан құйылу
Гипофищ немесе гипоталумус ісігі
Гемохроматоз
Гистиоцитоз Х
Лимфоцитарлы гипофизит
Саркоидоз
Гипопитуитаризм жүктіліктің өте сирек кездесітін асқыну түрі бар. Ол Шихан синдром.
Симптомдар
Іштегі ауру сезімі
Тәбет жоғалуы
Сексуальды қызығушылықтың төмендеуі (ерлерде)
Сүттің шығуының бұзылуы (әйелдерде)
Шаршағыштық
Бас ауруы
Бедеулік (әйелдерде)
Жыныстық қатынасқа қызығушылықтың жоқ болуы (әйелдерде)
Қолтықта немесе қасағада түктердің түсуі
Денеде немесе бетте шаштардың түсуі (ерлерде)
Төмеңгі артериальды қысым
Суыққа сезімталдық
Ересектерде бойдың төмен болуы (152 см кіші)
Жыныстық дамудың тежелуі (балаларда)
Менструацияның болмауы (әйелдерде)
Көру нашарлауы
Әлсіздік
Салмақ жоғалту
Симптомдар баяу даму мүмкін, ол байланысты:
Қай гормондардың санының азаюы, және қай мүшеге әсер етуі
Ауру ауырлығына
Осы ауруда болатын басқа симптомдар:
Беттің ісінуі
Шаштың түсуі
Дауыстың өзгеруі
Салмақ қосу
Диагностика
Гипопитуитаризм диагнозын қою үшін қандағы гипофиздың қай гормоның деңгейі төмендегенің анықтау қажет. Және сол гормон әсер ететін ағзаның ауруларын жоққа шығару керек.
Тексеру әдістері:
Бас миының компьютерлік томографиясы (КТ)
Гпиоздың магнитті-резонансты томографиясы (МРТ)
Қандағы АКТГ деңгейі
Қандағы кортизол деңгейі
Қандағы фолликулстимульдеуші гормонның (ФСГ) деңгейі
Қандағы эстрадиол (эстроген) деңгейі
Қандағы инсулинтәрізді өсу фактор 1 (ИФР-1) деңгейі
Қандағы лютиндеуші гормон деңгейі
Қандағы тестостерон деңгейі
Қандағы тиреотропты гормон (ТТГ) деңгейі
Қандағы қалқанша без гормон (Т4) деңгейі
Гипофиздің ісігі кезіңде, оның гормон синтездеуіне байланысты, қандағы сол гормон деңгейі жоғарлайды. Ісік гипофиздің басқа жасушаларын зақымдайды, сол себептен басқа гормондар синтезі бұзылады.
Емі
Егер гипопитуитаризм ісіктен дамыса, онда оперативті ем ,сәулелік терапиямен немесе сәулелік терапиясыз, қажет болады
Кейін сізге өмір бойы гормон алмастырушы терапия қажет болады. Оған жатады:
Кортикостероидтар (кортизол)
Өсу гормоны
Жыныс гормондары (тестостерон ерлерге және эстроген әйелдерге)
Қалқанша без гормондары
Әйелдер мен ерлердегі бедеулікті емдеуде қолданылатын препараттар.
Болжамы
Гипопитуитариз өмір бойы емі қажет етеді. Алайда, оған қарамастан сіз қарапайым өмір сүре аласыз.
Асқынулар
Дәрілік терапиядан жанама әсерлер даму мүмкін. Аурудың ауыр ағымы кезіңде кортикостероидтардың қосымша дозасын қолдана алмаушылық, өмірге қауіп төңдіру мүмкін.
Дәрігерге қашан қаралу керек?
Егер сізде гипопитуитаризм симптомдары бар болса дәрігерге қаралыңыз.
Профилактика
Көп жағдайда бұл ауруды алдын-алу мүмкін емес. Бұл аурудың пайда болу қаупін ерте диагностикалау және ем көмектесе алады.
Аударған: Қартанбаев Бақберген Батырбекұлы
Алопеция дегеніміз – адамның патологиялық түрде шашының түсуін айтады.Осындай аурумен зардап шегетін адамдарда шаштың түсуімен қатар бірге психологиялық бұзылыстар да болады.Өйткені, шаш ол адамның күш-қуатын білдіреді,ал ол түсетін болса адамда өзіне деген сенімсіздік пайда болуы мүмкін.
Шаштың түсуінің барлық түрін аллопеция терминімен байланыстырады:
· Тыртықтық түрі (тыртықтың пайда болуы мен жүреді, шаштың пиязшығы семіп қалады.)
· Тыртықтық емес ( диффузды, ошақтық, андрогендік )
Ошақтық алопеция кезінде шаш бастың қандай да бір жерінде түседі.
Диффузды алопеция кезінде бастың барлық бөлімінде шаштың түсуі байқалады.
Сонымен қатар алопеция себореялық және андрогендік болып екіге бөлінеді.Себореялық түрі терілік майдың бөлінуі артқан кезде пайда болады,ал андрогендік болса гормональдық бұзылыстар нәтижесінде немесе тұқым қуалау арқылы беріледі.Андрогендік алопецияны «еркектік» деп те атайды, себебі еркектік гормондардың шаштың фоликуласын әсер етуінен пайда болады.Еркектердін үштен бірі осы алопеция түрімен зардап шегеді,кейде әйелдерде ауырады.
Трихограмма – шаштың бас бөлігіне қатынасын және тура осы сәттегі өсу кезеңін зерттейтін микроскопиялық әдіс болып табылады.Трихограмманың нәтижесіне қарап үш алопеция түрін ажыратады және тиімді ем тағайындалады.
Алопецияның барлық түрі емге көнеді,тек дер кезінде дәрігерге көріну керек.
Алопецияның барлық түрлері емдеуге арналған. Уақыт өте келе маманға жүгінеді.
Аударған: Мелис Айбек
Жалпақ теміреткі - бұл сирек, қайталанатын тері ауруы, қышитын, жылтыр, терідегі қызыл-күлгін дақты аймақ, ауызда ақ-сұр түсті дақты аймақ және аздаған дақты шаш түскен аймақ ретінде көрінеді. (атрофиялық тыртықты алопеция)
Жалпақ теміреткінің симптомдары кенеттен және біртіндеп пайда болады. Ең алғаш пайда болған теміреткі бірнеше аптаға немесе айға, ал рецидивтері бірнеше жылға созылуы мүмкін.
Жалпақ теміреткі жұқпалы емес. Нақты пайда болу себебі белгісіз, жиі стрессте, шаршағанда, медикаменттер немесе химикаттармен байланысқанда пайда болуы мүмкін. Ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі.
Жалпақ теміреткінің емідәрілік кремдер арқылы қышуды жеңілдетуге бағытталған. Қатты қышу кезінде рецепт бойынша ішке дәрі-дәрмек қабылдауы мүмкін немесе жеңіл терапия тағайындайды.
Жүйелі қызыл жегі (ЖҚЖ) – аутоиммундық ауру, бұл кезде адамның өзіндік иммундық жүйесі қате түрде сау тіндерді зақымдайды. Яғни, тері, буындар, бүйрек, ми және басқа ағзалар зақымданады.
Аутоиммундық аурулардың негізгі себептері толық зерттелмеген.
ЖҚЖ ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Ол кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ, 10-50 жас аралығында жиі кездеседі. Азиялықтар басқа нәсілдерге қарағанда жиі ауырады.
ЖҚЖ кейбір дәрілік препараттарды қабылдау салдарынан да туындауы мүмкін.
Әр адамда аурудың симптомдары әр түрлі болуы мүмкін, симптомдар пайда болып, жойылып отыруы мүмкін. ЖҚЖ шалдыққан барлық дерлік науқастардың буындары ауырады, және ісіну болады. Кейбірінде артрит дамиды. Көбінесе, саусақтың, білектің, тізенің буындары зақымданады.
Басқа кең таралған симптомдары:
Кеудедегі ауырсыну, терең тыныс алғанда
Шаршау
Қызба
Жалпы жайсыздық, мазасыздық немесе дімкәстік
Шаштың түсуі
Ауыз қуысындағы ойықжаралар
Күн сәулесіне сезімталдық
«Көбелек» секілді бөріткен шамамен, ЖҚЖ шалдыққан науқастардың жартысында кездеседі. Бөріткен, көбінесе, жақта, кеңсірікте пайда болады, барлық денеде де болуы мүмкін. Бөріткен әдетте, күннің көзінде болғаннан кейін пайда болады.
Лимфа түйіндерінің ұлғаюы.
Жүйелі қызыл жегі – созылмалы қабынудан аутоиммундық бұзылыс, ол көптеген жүйелер мен ағзаларды зақымдауы мүмкін, терінің, буынды және ішкі ағзаларды қоса. Аурудың барысы жеңіл, ауыр және өмір үшін қауіпті болуы мүмкін.
Басқа симптомдары организмнің қандай бөлігі зақымданғанына байланысты:
Ми және жүйке жүйесі: бас ауыруы, ұйып қалу, шаншу, құрысу, көрудегі мәселелер, тұлғалық өзгерістер
Асқазан-ішек жолдары: іштің ауырсынуы, жүрек айнуы және құсу
Жүрек: жүрек ырғағының бұзылысы (аритмия)
Өкпе: қан түкіру және тыныс алудың қиындауы
Тері: терінің ала түсі, суықта саусақтың түсінің өзгеруі (Рейно феномені)
Кейбір адамдарда тек тері симптомдары болады. Бұл дискоидтық қызыл жегі аталады.
Дискоидтық жегі кеудеде дөңгелек дақтардың пайда болуымен сипатталады. Бұл суретте Дискоидтық жегі кезіндегі терінің зақымдануы ірілендіріп, көрсетілген. Дақтар үлкейтілгеннен ақшыл болып көрінеді. Екі қошқыл бөлік – биопсияға материал алғаннан қалған, аурудың белгісі емес.
Жүйелі қызыл жегі диагнозын қою үшін аурудың 11 мүмкін симптомының 4 болуы қажет.
Дәрігер науқасты қарап, кеуде қуысын стетоскоппен тыңдайды. Бұл кезде белгісіз шу естілуі мүмкін, бұл перикардтың (жүректің сыртқы қабығы) үйкелу шуы немесе плевраның үйкелу шуы (өкпенің сыртқы қабығы) аталады. Дәрігер неврологиялық та тексеруді өткізеді.
ЖҚЖ анықтау үшін қажетті тексерулер:
Антиденеге талдау, оның ішінде, антинуклеарлық (АНА)
Қанның жалпы талдауы (ОАК)
Кеуде қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы
Бүйректің биопсиясы
Несеп талдауы
Өзіңіздің жағдайыңыз туралы көбірек білу үшін, тағы келесі тексерулерден өтуге болады:
ЖҚЖ жазылмайтын ауру. Емдеудің мақсаты – симптомдарын бақылауға алу жүректі, өкпені, бүйректі, т.б. ағзаларды зақымдайтын ауыр симптомдарын сәйкес мамандардың көмегімен жиі емдеу қажет болады.
Аурудың жеңіл түрлерін емдеуге болады:
Стероидтық емес қабынуға қарсы препараттармен (НПВП), мысалы, ибупрофен (буын синдромы және плеврит болуында)
Кортикостероидтық кремдермен (тері бөріткенінде)
Безгекке қарсы препараттармен (гидроксихлорохин) және кортикостероидтардың төмен мөлшерлемесімен (тері синдромында және артритте).
Жүйелі қызыл жегінің ауыр өтуінде емдеуге кіреді:
Кортикостероидтардың немесе иммундық жауапты басатын препараттардың жоғары мөлшерлемесі
Цитоуыттық препараттар (жасушалардың өсуін тежейтін дәрілер). Бұл препараттарды әдетте, кортикостероидтармен емдеуде әсер болмаса немесе оларды тоқтатқанда симптомдар нашарласа, тағайындайды. Бұл дәрілердің жанама әсерлері өте күрделі болуы мүмкін, сондықтан оларды қабылдағанда өзіңіздің жағдайыңызды мұқият қадағалауыңыз қажет.
Егер сізде жүйелі қызыл жегі болса, сізге қажет:
Күннің көзінде болғанда киініп, күннен қорғайтын көзәйнек киіп жүру, күннен қорғайтын крем қолдану қажет.
Кардиологтан алдын алу ем-шарасын қабылдау қажет
Иммунизацияға мұқият қарау, оның қажеттігін білу
Остеопорозды (сүйектің жұқаруы) анықтау үшін скринингтік тестіден өту
ЖҚЖ науқастары үшін соңғы уақытта болжамы жақсарған. Көптеген науқастарда ЖҚЖ жеңіл өтеді. Өзіңізді сезіну аурудың күрделі болуына байланысты.
Ауру әдетте, келесі жағдайларда белсенді өтеді:
Диагноз қойылған алғашқы жылдарда
40 жасқа дейінгі адамдарда
ЖҚЖ шалдыққан көптеген әйелдер жүкті болып, сау бала туа алады. Қажетті емді алып, жүрек пен бүйрегінде күрделі мәселелері болмайтын әйелдерде аурудың болжамы жақсы. Дегенмен, ЖҚЖ антиденелері түсік тастау қаупінің пайда болуын арттырады.
ЖҚЖ шалдыққан кейбір адамдарда бүйрек жасуларында ауытқулы заттектер жинақталуы мүмкін. Бұл жегілік нефрит аталатын жағдайға апаруы мүмкін. Бұл мәселесі бар науқастарда әдетте, бүйрек жеткіліксіздігі пайда болады, олар диализға немесе бүйрек алмастыруға мұқтаж болады.
ЖҚЖ организмнің көптеген зақымдануына апаруы мүмкін:
Аяқта немесе өкпеде тромбылардың түзілуі
Эритроциттердің бұзылуы (гемолитикалық анемия) немесе созылмалы аурулар анемиясы
Жүректің айналасында сұйықтық жиналуы (перикардит) немесе жүректің бұлшық етінің қабынуы (миокардит)
Өкпенің маңайында сұйықтық жиналуы және өкпе тінінің зақымдануы
ЖҚЖ симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет. Сондай-ақ, аурудың жаңа симптомдары пайда болса, немесе бұрынғылары нашарласа, дәрігерге хабарласу қажет.
