Ішек иерсиниозы және псевдотуберкулез инфекциондық ауруларға жатады. Yersinia enterocolitica энтероколиттің қоздырғышы болып табылады. Энтероколит – балалық кезде жиі кездесетін жіңішке ішек пен тоқ ішектің қабынуымен сипатталатын ауру.
Сурет: Жіңішке ішек асқорыту жүйесінің ең ұзын бөлігі болып табылады, оның ұзындығы шамамен 6 метрді құрайды. Ол асқазанда тоқ ішекпен байланыстырады және көптеген қатпарлардан (құрсақ қуысына сыю үшін) тұрады. Қабылданатын тағамдардың көп бөлігі жіңішке ішекте сіңіріледі. Ол үш бөліктен тұрады: он екі елі ішек, мықын ішек және аш ішек.
Себептері
Зақымдану шикі немесе жеткілікті термиялық өңдеуден өтпеген шошқа етін тамақпен қабылдаған кезде және пастерленбеген сүтті ішкен кезде пайда болады. Сондай-ақ, зақымдану ауру жануарлармен байланыс кезінде, ласталған құдық суын пайдаланған кезде немесе сирек жағдайларда - инфицирленген қан құю кезінде пайда болады. Аурумен жиі иммундық жүйесі әлсіреген балалар ауырады. Инкубациялық кезең шамамен 4-6 күнді құрайды.
Yersinia enterocolitica жіңішке ішек пен тоқ ішектің қабынуын ғана емес, сонымен қатар іш өтуі мен дене температурасының көтерілуі сияқты симптомдарды да тудырады. Науқас баланың дәреті қан мен шырышты қоспалы болуы мүмкін. Бұл симптомдар 1 аптадан 3 аптаға дейін, кейде ұзағырақ созылуы да мүмкін.
Осы кең тараған симптомдармен қатар, организмінде темірдің жоғары мөлшері (қан құю кезінде) бар немесе иммундық жүйесі әлсіреген және басқа да аурулары бар жасы кіші балаларда бактериемияның (бактериялардың қан ағымымен таралуы) дамуы мүмкін. Жасөспірімдерде аппендициттің симптомдарына ұқсас (жалған аппендицит синдромы), оң жақ мықын аймағындағы ауырсыну сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Сирек жағдайларда бұл ауру тамақтағы ауыру сезімімен, көздің қабынуымен, менингит және пневмониямен көрінеді. Өткерілген инфекциядан кейін жасөспірімдерде буындардағы ауырсыну сезімі және балтырында қызыл бөртпе (түйінді эритема) пайда болуы мүмкін.
Псевдотуберкулезбен ауыратын балаларда температураның көтерілуі, бөртпе, іштегі ауыру сезімі және псевдоаппендицит синдромы сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Кейбір балаларда іш өтуі, бөртпе және аяқ-қолдың ісінуі болуы мүмкін.
Дәрігерге қашан қаралу керек
Балаңыздың нәжісінде қан болса, медициналық көмекке жүгініңіз. Іш өтуден туындайтын ауыздың құрғауы, шөлдеу және зәр шығару жиілігінің төмендеуі сияқты сусыздану симптомдарына көңіл бөліңіз.
Дәрігер баланың нәжісінен Yersinia-ны анықтауға арналған анализдерді тағайындауы мүмкін. Сондай-ақ, қоздырғыштарды тамақтың шырышты қабатынан жағынды алу арқылы, зәр анализі және бактерияларға қарсы антиденелерді анықтау үшін қан анализін жүргізу арқылы анықтауға болады.
Иерсиниоз салыстырмалы түрде сирек кездесетін инфекция болғандықтан, аздаған зертханалар ғана нәжістен Yersinia-ны анықтай алады.
Емі
Көп жағдайда ауру өздігінен өтеді. Кейбір жағдайларда иерсиниоз антибиотиктермен емделеді. Іш өтуі кезінде, науқастарға сусыздануды болдырмау және емдеу үшін көп су ішу тағайындалады.
Балаңыз шикі немесе шала пісірілген шошқа етін, пастерленбеген сүт пен ластанған суды қолданбауын қадағалаңыз. Шошқаның ішек-қарнын өңдегеннен кейін қолыңызды сабынмен мұқият жуыңыз.
Иерсиниозды алдын алуға арналған вакцина жоқ.
Аударған: Дүйсенова Жаңылсын Бекқалиқызы
Электролиттер– адам организмінде кездесетін минералды заттар. Электролиттер организмдегі сұйықтық мөлшерін қалыптыда ұстап тұрады және жүректің бір қалыпты соғуын, бұлшықеттің жиырылуын, мидың жұмыссын реттейді.
Егер организде электролиттер тепе-теңдікте болмаса, адамда талма, жүректің бір қалыпты емес соғуы, бұлшықеттің әлсіздігі тағы да басқа өзгерістер орын алады. Элекролиттертің тепе-теңдігінің бұзылысы созылмалы жүрек және бүйрек ауруы, ішкі секрециялық бездердің ауруы, тамақтанудың бұзылысы, сүйек жүйесінің ауруларында орын алады. Сұйықтықты көп сыртқа шығарудан, адамда электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылысына әкеледі.
Дегидратация (сусыздану) – организмде судың және сұйықтықтың жеткілікті мөлшері болмайтын жағдай.
Дегидратация жеңіл, орташа немесе ауыр болады, ол организмнің жоғалтқан немесе толықтырылмаған сұйықтығының көлеміне байланысты. Ауыр дегидратация өмір үшін аса қауіпті жағдай.
Дегидратация сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуға, организмге судың жеткілікті көлемінің түспеуіне немесе осы екі себептің салдарынан да пайда болады.
Организм келесі жағдайларда сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуы мүмкін:
Тершеңдікте (мысалы, дене жаттығуларынан)
Несептің көп бөлінуінен, мысалы, бақылауға алынбаған диабетте, немесе диуретиктер қабылдауда (организмнен сұйықтықты шығаратын дәрілік препараттарды қабылдауда)
Қызбада
Құсуда немесе диареяда
Науқас келесілердің салдарынан сұйықтық ішпеуі мүмкін:
Ауру кезіндет тәбетті жоғалтудан
Жүрегі айнуынан
Көмейдегі ауырсынудан және ауыздағы ойық жаралардан
Науқас балалардағы сусыздану көбінесе, тағамды немесе сұйықтықты қабылдаудан бас тартумен бірге құсуда, іш өтуінде немесе қызбада сұйықтық жоғалтумен қосарланудың нәтижесінде болады.
Сәбилер мен балалар ересектерге қарағанда сусыздануға көбірек бейім, себебі, олардың салмағы аз, олардың организмі сұйықтық пен электролиттерді тезірек жоғалтады. Егде адамдар және түрлі аурулары бар адамдар да жоғары қауіптілік санатында.
Несептің бөлінуі азайған немесе бөлінбейді; несеп қошқыл-сары түсті
Көз жасының болмауы
Көздің шүңіреюі
Балада еңбегінің (төбесіндегі жұмсақ тұсы) түсіп кетуі
Сондай-ақ, науқаста құсу. Іштің өтуі, немесе ештеңе істегісі келмейтін ежарлық болуы мүмкін. Осының бәрі сусыздануға байланысты болуы мүмкін.
Терінің серпімділігінің (тургор) азаюы терінің (ересек адамның алақанының сыртында немесе баланың ішінде) бірнеше секундқа қыртысқа жиналып, көтерілгеннен кейін жібергенде қайтадан орнына келмеуінен байқалады. Терінің тургорының азаюы -сусызданудың кеш (кейінгі) белгісі.
Көлденеңнен тік қалыпқа көшкенде артериалдық қысымның төмендеуі
Қылтамырлардың толықпауы
Төмен артериалдық қысым
Терінің тургорының төмендігі – тері әдеттегідей созылымды болмауы, дәрігер қыртысқа жинағанда орнына келуі баяуласа (әдетте, тері бірден орнына келуі қажет)
Жүрек ырғағының жиілеуі
Шок (соққы)
Тексеруге кіреді:
Қанның биохимиялық талдауы (электролиттердің, әсіресе, натрийдің, калийдің және бикарбонаттың деңгейлерін анықтау үшін)
Сұйықтықты тұтыну әдетте, орташа сусыздануды емдеу үшін жеткілікті. Сұйықтықты бір реттік, мол көлемде ішуге қарағанда азғантай мөлшерде, жиі ішкен жөн (сәби немесе бала үшін шәй қасықты немесе шприцті қолданып). Бір реттік көп ішу құсуды туындатуы мүмкін.
Электролиттердің немесе салқын көпіршікті сусындардың ерітінділері де тиімді. Олар дәріханаларда болады. Спорттық сусындарда қант көп, олар іштің өтуін ушықтыруы мүмкін. Сәбилер мен балаларда алғашқы алмастыратын сұйықтық ретінде суды қолданбаған жөн.
Орташа және ауыр сусыздануда сұйықтықты көктамыр ішілік енгізу және ауруханада емдеу қажет болуы мүмкін. Мұнда дәрігер сусызданудың себебін анықтап, емдейді.
Көпшілік жағдайда ішектің вирустық аурулары (вирустық гастроэнтерит) әдетте, бірнеше күннен кейін өздігінше өтеді.
Егер балаңызда келесі симптомдар болса, шұғыл медициналық жәрдемге (мысалы, «103») хабарласыңыз:
Естің қалыпты болмауы
Бастың айналуы
Енжарлық
Сандырақтау
Егер балаңызда келесі симпомдар болса, дереу дәрігеріңізге хабарласыңыз:
Нәжісте немесе құсықта қан болса
Диарея немесе құсу (2 айлықтан кіші сәбилерде)
Ауыздың немесе көздің құрғақтығы
Құрғақ тері, қыртысқа жиналғаннан кейін қайтадан орнына баяу келеді
Жүрек соғуының жиілеуі
Енжарлық және селқостық
Несептің аздығы немесе 8 сағат ішінде болмауы
Көз жасының болмауы
Көздің шүңіреюі
Баланың еңбегі (төбесіндегі) ішіне қарай түскен
Егер сәбиге жеткілікті сұйықтық беретініңізге сенімсіз болсаңыз, дәрігерге хабарласыңыз.
Сондай-ақ, келесі жағдайларда дәрігерге хабарласуыңызға болады:
Сіз немесе сәбиіңіз ауру кезінде сұйықтықты ұстап тұра алмайсыздар
Ересекте құсу 24 сағаттан артық, сәбиде 12 сағаттан артық болса
Ересекте немесе балада іштің өтуі 5 күннен артық болса
Бала әдеттегіге қарағанда белсенді емес, немесе ашушаң болса
Балаңызда немесе өзіңізде әдеттегіге қарағанда несеп жиі жүреді, әсіресе, егер отбасында қант диабетімен ауырғандар болса немесе несеп айдайтын препараттар қабылдайтын болсаңыз.
Сау болған кезде де, күнделікті сұйықтықты көп ішіңіз. Ыстықта немесе дене жаттығуларын орындайтын болсаңыз, сұйықтықты көп ішіңіз.
Науқастарды, әсіресе, балалар мен егде жастағы адамдарды мұқият қадағалаңыздар.
Егер сусыздану симптомдарын байқасаңыз, дәрігерге ерте хабарлаңыз. Құсу және іштің өтуі пайда болса, сусыздану белгілерін КҮТПЕҢІЗ, дереу сұйықтықты толықтыруды бастаңыз.
Ауыратын адамның сұйықтық ішуін қолдаңыз. Қызбада, құсуда немесе іштің өтуінде сұйықтыққа қажеттіліктің жоғары болатындығын есте ұстаңыз. Мониторинг жасаудың жеңіл белгісі – диурез – бөлінетін несептің жиілігі мен көлемін бақылау (дәріханаға жиі бару немесе жиі ылғал төсемшелер болмауы тиіс).
Іштің өтуі мен құсу қауіпті болуы мүмкін, себебі, организмнің сусыздануына апарады. Организм сұйықтықтың үлкен мөлшерін жоғалтқанда сусыздану дамиды. Егде жастағы адамдарда сусыздану тез дамиды, бірақ, сусыздану кез келген жаста пайда болуы мүмкін.
Құсу мен іштің өтуінің пайда болу себептері қандай?
Іштің өтуі мен құсу вирустық, бактериалдық, паразитарлық аурулардың симптомы, кейбір аурулар мен дәрілік препараттарды қабылдаудың салдары болуы мүмкін. Кейбір өнімдерді, шала піскен етті немесе балықты қорытудың бұзылысы да іштің өтуі мен құсуды туындатуы мүмкін.
Қалай организмнің сусыздануының алдын алуға болады?
Іштің өтуі мен құсу ұстамасы байқалған кез келген адамға жоғалтылған сұйықтық пен электролиттердің орнын толтыру қажет.
Іштің өтуі мен құсу кезінде жоғалтылған сұйықтықтың орнын толтыру үшін ересектер мен егде жастағы адамдар күніне, кемінде, 7-8 стақан су ішуі қажет. Егде адамдарға жоғалтылған сұйықтықтың орнын толтыру үшін ішуге арналған регидратациялау ерітінділері тағайындалуы мүмкін (нұсқау).
Құсу мен іштің өтуін тоқтату үшін дәрілік препараттарды қабылдау қажет пе?
Әдетте, қажеті жоқ, себебі, құсу мен іштің өтуі тез өтеді. Инфекциялар кезінде құсу мен іштің өтуі - инфекциялық бөлікті организмнен шығаруға организмнің қорғаныстық реакциясы. Құсу мен іштің өтуін тоқтататын дәрілерді қабылдау организмнің өздігінше қалпына келуіне кедергі келтіруі мүмкін. Сондай-ақ, антибиотиктерге де қажеттілік жоқ. Дәрілік препараттар қажет деп санасаңыз, дәрігерге айтыңыз.
Балаңызда немесе жақын адамыңызда сусыздану дамығандығын қалай білуге болады?
Адамда сусыздану дамығандығын болжау қиын. Әдетте, сусызданудың симптомдары ауыр дәрежесіне өткенде пайда болады. Сусызданудың келесі симптомдарының бірі байқалса, әсіресе, егде жастағы адамдарда, дәрігерге көріну қажет. Ауыр сусыздану жағдайында іштің өтуі мен құсу кезінде жоғалтылған сұйықтықтың орнын толтыру үшін науқасқа көктамыр (вена) арқылы сұйықтық енгізу қажет болуы мүмкін.
Сусызданудың симптомдары
Несептің мөлшерінің азаюы немесе болмауы, түсінің қошқыл болуы
Несептің жүруінің сиреуі
Шөлдеу
Ашушаңдық
Тәбеттің болмауы
Салмақ жоғалту
Ауыздың құрғауы
Терінің созылымдылығын және серпімділігін жоғалту
Ұйқы басуы.
Қашан дәрігерге көріну қажет
Іштің өтуі мен құсу ушығатын болса, немесе іштің өтуіне және/немесе құсуға ұшыраған адамда келесілер байқалса:
Сусыздану белгілері болса (жоғарыда келтірілген).
Құсу 8 сағаттан артық жалғасса немесе басылмайтын сипатта болса.
Нәжісте қан пайда болса.
Құсықта қан пайда болса.
8 сағат ішінде несептің жүруі болмаса.
Улы зат жұту кезінде.
Бұлшық еттің ширығуы немесе бастың күшті ауырсынуы болса.
Енжар немесе ұйқы басқан болса.
2 сағаттан артық уақыт бойы іште ауырсыну болса.
Дәрігерге қойылатын сұрақтар
Іштің өтуі мен құсу басқа аурудың симптомдары болуы мүмкін бе?
Іштің өтуі мен құсуды емдеу үшін қандай дәрілік препараттар көмектеседі?
