Бедеулік дегеніміз - контрацептивтерді қолданбай жұптың 2 жыл жыныстық қатынаспен айналысқанына қарамастан жүкті болу қабілетсіздігі.Фертильді жастағы қыздардың 80% жуығы бала көтеруге қабілетті.Алайда әр 8 жұп бедеулікпен ауырады.
Себептері.
Бедеуліктің болуы еркектерде де әйелдерде де көп кездеседі.Ең көп тараған себептері-овуляцияның және сперматозоидтардың өндірілу қабілетінің бұзылысы,фаллопивиевтік түтіктің, жатырдың және простатаның қабынуы,жыныстық қатынастың ретсіздігі.Кейбір кездерде бедеуліктің себебі анықталмайды.
Аударған: Мелис Айбек
Жатыр – әйелдерде репродуктивті жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді, ұрықтың толық дамуы жүретін орта болып табылады. Жатыр кіші жамбас қуысында орналасқан, алдынан – қуықпен, артынан – тік ішекпен шектеседі.
Жатыр мойны – жатырдың тарылған, төмегі бөлігі. Жатырдың денесі – жатыр мойнынан жоғары орналасқан, кең бөлігі. Жатырдың түбі – жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.
Жатыр 3 қабаттан тұрады. Ішкі қабатты – эндометрий. Ортаңғы қабатты – миометрий – бұлшықетті қабат. Сыртқы қабатты – периметрий.
Репродуктивті жастағы әйелдерде немесе қыздарда әр ай сайын эндометрийдың қалыңдауы болады, себебі жүктілікке дайындық ретінде. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қан аралас заттек ретінде сыртқа шығады. Оны – менструация деп атайды.
Овуляция бірізді гормондық үрдістердің салдарынан болады. мида орналасқан гипофиз ФСГ (фоликул түзілуін ынталандыратын гормон) және ЛГ (лютеиндейтін гормон) гормондарын бөледі, олар қан ағынымен аналық безге түседі.
Бұл гормондар аналық бездің біреуінде ұрық жасушаның жетіліп, босатылуына белгі береді.
Талшықтардың қозғалуы ұрық жасушасына жатыр түтікшесі арқылы жатырға өтуіне көмектеседі. Ұрық жасуша сперматозоидпен ұрықтанады немесе ұрықтанбаған болса, ыдырайды.
Овуляцияға үйде тест өткізу әйелдерге етеккір айналымы кезінде жүкті болуының жоғары мүмкіндігін анықтауға көмектеседі.
Тест несепте ЛГ (лютеиндейтін гормон) артуын анықтайды. Бұл гормонның артуы аналық без ұрық жасушасын бөлгендігін білдіреді. Үй жағдайында бұл тест ұрық жасушаның қашан босатылып шығуын анықтау үшін қолданылады. Бұл тестілер көптеген дәріханаларда сатылады.
Овуляцияны анықтайтын жиынтық 5-7 тестілік жолақтармен біріледі. Олар бірнеше күн бойы ЛГ деңгейінің көтерілуін анықтауға қажет. Тестіні бастау күні етеккір айналымының ұзақтығына байланысты. Мысалы, қалыпты айналым 28 күн болса, ЛГ деңгейін етеккір басталғаннан кейін 11-ші күні тексеру қажет. Тест жолаққа несеп тамызу қажет, немесе тест-жолақты зарасыз ыдысқа жиналған несепке салу керек.
Тест-жолақ белгілі бір түске боялады немесе басқа оң нәтиже береді, егер гормонның көтерілуі анықталса.
Оң нәтиже дегеніміз – овуляция жуырдағы 24-36 сағат ішінде болатындығын білдіреді, бірақ, бұл нәтиже барлық әйелдерде бірдей сенімді болмайды. Жиынтыққа кіретін нұсқаулықта нәтижелерді қалай түсіндіруге болатындығы айтылады. Тесті уақытылы жасалмаса, овуляцияны өткізіп аласыз. Етеккір айналымы тұрақты болмаса да гормонның көтерілуін анықтай алмайсыз.
Тестіні қолдану алдында көп сұйықтық ішуге болмайды.
Тестіні қолдану алдында кейбір дәрілерді ішуді тоқтату қажеттігі туралы дәрігерден сұраңыз.
ЛГ көрсеткішін төмендетуі мүмкін препараттардың құрамында эстроген, прогестерон, тестостерон болады. Эстрогендер мен прогестерон ұрықтануға қарсы таблеткаларда және гормонды алмастыру емдеуінде болады.
Кломифен цитраты (Кломид) препараты ЛГ деңгейін көтеруі мүмкін. Бұл препарат овуляцины шақыруға көмектесу үшін қолданылады. Бұл препаратты қабылдайтын әйелдер дәріні қабылдауды тоқтатқаннан кейін үш күн өткенде ЛГ тексеруіне болады.
Бұл тест әйелдерге овуляцияның уақытын анықтау үшін қажет. Етеккір айналымы 28 күнді құрайтын әйелдерде бұл 11-14 күндер аралығында. Егер етеккір айналымы тұрақты болмаса, тест жиынтығы овуляция қашан болатындығын анықтауға көмектеседі.
Овуляцияны анықтау кейбір дәрілердің мөлшерлемесін таңдау үшін де қажет.
Егер ЛГ көтерілуін анықтай алмасаңыз немесе жиынтықтың көмегімен бірнеше ай бойы овуляцияны анықтап, жүкті бола алмасаңыз, дәрігермен кеңесіңіз. Мүмкін, сізге бедеулікті емдейтін дәрігердің кеңесі қажет болар.
Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.
Әйелдердің жыныстық ағзалары (немесе жамбас қуысындағы ағзалар)
Жамбас қуысындағы әйелдердің жыныстық ағзаларына жатыр, жатыр түтігі, аналық бездер жатады.
Жатыр - ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында, қуық пен тік ішектің арасында орналасқан.
Жатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр мойнынан жоғары аталады орналасқан кең бөлігі – жатырдың денесі аталады. Ағзаның күмбез тәрізді бөлігі - жатырдың түбі. Жатырдың түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.
Жатырдың қабырғасы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық етінен – миометрийден тұрады. Бала өрбіту жасындағы әйелдерде ай сайын эндометрий қалыңдайды, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуымен байланысты. Жүктілік болмаса, эндометрийдің қалың қабаты ажырап, іншек (қынап) арқылы қанмен сыртқа шығады. Бұл көрініс – етеккір (менструация) аталады.
Сальпингиттің пайда болу себептері
Әйелдер ағзаларының қабыну аурулары (ӘАҚА) бактериялар іншектен немесе жатырдың
мойнынан жатырдың қуысына, жатыр түтіктеріне , аналық бездерге, жамбас қуысына жылжығанда пайда болады. көбінесе, бұл аурулар хламидиоз және гонореяны туындататын бактерияларға байланысты. Бұл жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ). ЖЖБИ жұғуының кең таралған жолы – ЖЖБИ жұқтырған адаммен қорғалмаған жыныстық қатынаста болу.
Бактерия адам организміне хирургиялық шаралардан немесе келесі жағдайларда да түсуі мүмкін:
· босану барысында
· Эндометрийдің биопсиясы
· жатыр ішілік құралды енгізу (ВМС)
· Терапиялық немесе жасанды: жүктілікті үзу
ЖЖБИ пайда болу қауіп артады, егер:
· гонореяға немесе хламидиозға шалдыққан жыныстық серіктес болса
· бірнеше жыныстық серіктес болса
· бұрын ЖЖБИ жұққан кездері болса
· жатыр ішілік спираль жақында қойылса
· жасөспірімдік шақта жыныстық белсенділік болса
· ЖЖБИ симптомдары бар.
ЖЖБИ кең таралған симптомдары:
· дене температурасының артуы (тұрақты емес симптом, пайда болып, жойылады)
· жамбас қуысы аумағында, іштің төменгі тұсында, кейде арқадағы ауырсыну
· іншектен басқа түсті, құрылымды, немесе иісті бөлінді шығуы.
Әйелдер ағзаларының қабыну ауруларында пайда болатын басқа симптомдар:
· жыныстық қатынастан кейін қан кетуі
· қалтырау
· шаршау
· жиі және ауырсынатын несеп жүруі
· етеккір кезіндегі ауырсынудың күшеюі
· қанмен бөлінді, етеккірдің қалыпты болмауы
· тәбеттің болмауы
· жүрек айнуы, кейде құсумен
· етеккірдің келмеуі
· ауырсынатын жыныстық қатынас.
ескерту: ЖЖБИ симптомсыз пайда болуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктілік, немесе бедеулікке шалдыққан әйелдер көбінесе әйелдер ағзаларының жасырын қабыну ауруларына шалдыққан, және олар көбінесе, хламидиялық инфекциядан туындаған.
Тексеру
Науқас іш қуысы аумағында ширығу немесе температураның артуын сезінуі мүмкін. Жамбас қуысы аумағын тексеру келесі аурулардың белгілерін көрсетуі мүмкін:
· жатыр мойны жеңіл қанталайды
· жатыр мойнынан бөлінділер
· жатыр мойнын қозғағанда ауырсыну
· жатырда немесе аналық бездегі ширығу.
ЖЖБИ анықтау үшін келесі зертханалық талдаулар өткізіледі:
· C-реактивті ақуызға талдау
· эритроциттер шөгу жылдамдығына талдау
· лейкоциттер мөлшеріне талдау.
Басқа талдау түрлері:
· іншек пен жатыр мойнын гонорея таяқшаларына, хламидияларға және ЖЖБИ басқа қоздырғыштарына тексеру.
· ӘАҚА симптомдарының пайда болуының аппендицит немесе жүктілік секілді басқа себептерін анықтау үшін жамбас қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуін немесе компьютерлік томографиясын жүргізу. Бұл зерттеулер жатыр түтігі мен аналық бездердің маңайындағы инфекция ошағын немесе абсцесті іздеу үшін де қолданылады. (УЗТ, томография және басқа тексеру тәсілдері туралы осы жерден оқуға болады)
· қан сарысуындағы хориондық гонадотропин мөлшеріне талдау (жүктілікке тест).
Емдеу тәсілдері
Көпшілік жағдайда дәрігер науқасқа антибиотиктер тағайындайды, талдау нәтижелерінен бұрын.
Егер ЖЖБИ жеңіл түрі диагнозы қойылса, әдетте, науқасқа антибиотик егіледі, әрі қарай антибиотикті таблетка түрінде екі апта бойы ішу тағайындалады және науқас үйіне қайтарылады. Препарат ішу кезінде дәрігердің ұдайы кеңесі қажет.
Әйел ағзалары қабыну ауруларының ауыр жағдайларында ауруханаға жату қажет болады. бұл жағдайда антибиотиктер вена арқылы енгізіледі, кейіннен таблетка түрінде жалғасады. Антибиотиктің түрі инфекцияның түріне байланысты. Алуан түрлі антибиотиктер мұндай инфекцияның түрлеріне қолданылады. Олардың кейбірі жүкті әйелдерге қауіпсіз.
Жыныстық серіктестер де емделуі тиіс, қайта жұғуды болдырмас үшін. Антибиотиктермен емделу кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет. ЖЖБИ аса ауыр жағдайында антибиотиктер көмектеспесе, хирургиялық араласу қажет болады.
Мүмкін асқынулары
Әйел ағзалары қабыну ауруларының инфекциялары жамбас қуысы ағзаларында тыртық түзілуіне апаруы мүмкін, олардың асқынулары:
· жамбас қуысындағы созылмалы ауырсыну
· жатырдан тыс жүктілік
· Бедеулік.
Маманның көмегіне жүгініңіз, егер:
· ЖЖБИ симптомдары болса
· ЖЖБИ жұқтырдым деп ойласаңыз
· ЖЖБИ емдеу нәтиже бермесе.
Алдын алу
Алдын алу шаралары:
· ЖЖБИ уақытылы емдеу
· Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау. ЖЖБИ алдын алудың жалғыз сенімді жолы – жыныстық қатынасқа түспеу. Бір жыныстық серіктесі болу да мұндай аурулардың пайда болу қаупін азайтады (моногамия). Жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет.
· ЖЖБИ ұдайы тест өткізу арқылы Әйел ағзалары қабыну ауруларының қаупін азайтуға болады. серіктестер жыныстық қатынастың алдында ЖЖБИ болуына тестіден өтуіне болады.
· 20-25 жастағы немесе оған жетпеген жастағы барлық әйелдер әр жыл сайын тексеруден өтуі қажет, хламидиоз бен гонорея белгілерін анықтау үшін. Жаңа жыныстық серіктес немесе серіктес бірнешеу болуында ЖЖБИ талдау тапсырған жөн.
Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.
Әйелдердің жыныстық ағзалары (немесе жамбас қуысындағы ағзалар)
Жамбас қуысындағы әйелдердің жыныстық ағзаларына жатыр, жатыр түтігі, аналық бездер жатады.
Жатыр - ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында, қуық пен тік ішектің арасында орналасқан.
Жатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр мойнынан жоғары аталады орналасқан кең бөлігі – жатырдың денесі аталады. Ағзаның күмбез тәрізді бөлігі - жатырдың түбі. Жатырдың түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.
Жатырдың қабырғасы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық етінен – миометрийден тұрады. Бала өрбіту жасындағы әйелдерде ай сайын эндометрий қалыңдайды, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуымен байланысты. Жүктілік болмаса, эндометрийдің қалың қабаты ажырап, іншек (қынап) арқылы қанмен сыртқа шығады. Бұл көрініс – етеккір (менструация) аталады.
Сальпингиттің пайда болу себептері
Әйелдер ағзаларының қабыну аурулары (ӘАҚА) бактериялар іншектен немесе жатырдың
мойнынан жатырдың қуысына, жатыр түтіктеріне , аналық бездерге, жамбас қуысына жылжығанда пайда болады. көбінесе, бұл аурулар хламидиоз және гонореяны туындататын бактерияларға байланысты. Бұл жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ). ЖЖБИ жұғуының кең таралған жолы – ЖЖБИ жұқтырған адаммен қорғалмаған жыныстық қатынаста болу.
Бактерия адам организміне хирургиялық шаралардан немесе келесі жағдайларда да түсуі мүмкін:
· босану барысында
· Эндометрийдің биопсиясы
· жатыр ішілік құралды енгізу (ВМС)
· Терапиялық немесе жасанды: жүктілікті үзу
ЖЖБИ пайда болу қауіп артады, егер:
· гонореяға немесе хламидиозға шалдыққан жыныстық серіктес болса
· бірнеше жыныстық серіктес болса
· бұрын ЖЖБИ жұққан кездері болса
· жатыр ішілік спираль жақында қойылса
· жасөспірімдік шақта жыныстық белсенділік болса
· ЖЖБИ симптомдары бар.
ЖЖБИ кең таралған симптомдары:
· дене температурасының артуы (тұрақты емес симптом, пайда болып, жойылады)
· жамбас қуысы аумағында, іштің төменгі тұсында, кейде арқадағы ауырсыну
· іншектен басқа түсті, құрылымды, немесе иісті бөлінді шығуы.
Әйелдер ағзаларының қабыну ауруларында пайда болатын басқа симптомдар:
· жыныстық қатынастан кейін қан кетуі
· қалтырау
· шаршау
· жиі және ауырсынатын несеп жүруі
· етеккір кезіндегі ауырсынудың күшеюі
· қанмен бөлінді, етеккірдің қалыпты болмауы
· тәбеттің болмауы
· жүрек айнуы, кейде құсумен
· етеккірдің келмеуі
· ауырсынатын жыныстық қатынас.
ескерту: ЖЖБИ симптомсыз пайда болуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктілік, немесе бедеулікке шалдыққан әйелдер көбінесе әйелдер ағзаларының жасырын қабыну ауруларына шалдыққан, және олар көбінесе, хламидиялық инфекциядан туындаған.
Тексеру
Науқас іш қуысы аумағында ширығу немесе температураның артуын сезінуі мүмкін. Жамбас қуысы аумағын тексеру келесі аурулардың белгілерін көрсетуі мүмкін:
· жатыр мойны жеңіл қанталайды
· жатыр мойнынан бөлінділер
· жатыр мойнын қозғағанда ауырсыну
· жатырда немесе аналық бездегі ширығу.
ЖЖБИ анықтау үшін келесі зертханалық талдаулар өткізіледі:
· C-реактивті ақуызға талдау
· эритроциттер шөгу жылдамдығына талдау
· лейкоциттер мөлшеріне талдау.
Басқа талдау түрлері:
· іншек пен жатыр мойнын гонорея таяқшаларына, хламидияларға және ЖЖБИ басқа қоздырғыштарына тексеру.
· ӘАҚА симптомдарының пайда болуының аппендицит немесе жүктілік секілді басқа себептерін анықтау үшін жамбас қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуін немесе компьютерлік томографиясын жүргізу. Бұл зерттеулер жатыр түтігі мен аналық бездердің маңайындағы инфекция ошағын немесе абсцесті іздеу үшін де қолданылады. (УЗТ, томография және басқа тексеру тәсілдері туралы осы жерден оқуға болады)
· қан сарысуындағы хориондық гонадотропин мөлшеріне талдау (жүктілікке тест).
Емдеу тәсілдері
Көпшілік жағдайда дәрігер науқасқа антибиотиктер тағайындайды, талдау нәтижелерінен бұрын.
Егер ЖЖБИ жеңіл түрі диагнозы қойылса, әдетте, науқасқа антибиотик егіледі, әрі қарай антибиотикті таблетка түрінде екі апта бойы ішу тағайындалады және науқас үйіне қайтарылады. Препарат ішу кезінде дәрігердің ұдайы кеңесі қажет.
Әйел ағзалары қабыну ауруларының ауыр жағдайларында ауруханаға жату қажет болады. бұл жағдайда антибиотиктер вена арқылы енгізіледі, кейіннен таблетка түрінде жалғасады. Антибиотиктің түрі инфекцияның түріне байланысты. Алуан түрлі антибиотиктер мұндай инфекцияның түрлеріне қолданылады. Олардың кейбірі жүкті әйелдерге қауіпсіз.
Жыныстық серіктестер де емделуі тиіс, қайта жұғуды болдырмас үшін. Антибиотиктермен емделу кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет. ЖЖБИ аса ауыр жағдайында антибиотиктер көмектеспесе, хирургиялық араласу қажет болады.
Мүмкін асқынулары
Әйел ағзалары қабыну ауруларының инфекциялары жамбас қуысы ағзаларында тыртық түзілуіне апаруы мүмкін, олардың асқынулары:
· жамбас қуысындағы созылмалы ауырсыну
· жатырдан тыс жүктілік
· Бедеулік.
Маманның көмегіне жүгініңіз, егер:
· ЖЖБИ симптомдары болса
· ЖЖБИ жұқтырдым деп ойласаңыз
· ЖЖБИ емдеу нәтиже бермесе.
Алдын алу
Алдын алу шаралары:
· ЖЖБИ уақытылы емдеу
· Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау. ЖЖБИ алдын алудың жалғыз сенімді жолы – жыныстық қатынасқа түспеу. Бір жыныстық серіктесі болу да мұндай аурулардың пайда болу қаупін азайтады (моногамия). Жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет.
· ЖЖБИ ұдайы тест өткізу арқылы Әйел ағзалары қабыну ауруларының қаупін азайтуға болады. серіктестер жыныстық қатынастың алдында ЖЖБИ болуына тестіден өтуіне болады.
· 20-25 жастағы немесе оған жетпеген жастағы барлық әйелдер әр жыл сайын тексеруден өтуі қажет, хламидиоз бен гонорея белгілерін анықтау үшін. Жаңа жыныстық серіктес немесе серіктес бірнешеу болуында ЖЖБИ талдау тапсырған жөн.
