Орақ тәрізді жасушалық анемия (қан аздық) – қанның құрамында оттек тасымалдаушы субстанция, гемоглобин,қанның қызыл жасушаларының ауытқыған түрлерінің пайда болуы. Қалыпты жағдайда қан құрамында гемоглобин А болады, бірақ орақ тәрізді жасушалық қан аздық ауруымен ауыратын науқастарда қан құрамында қызыл жасушалары өзгерген, орақ тәрізді гемоглобин С түзіледі.
Орақ тәрізді жасушалар қалыптыдан тез бұзылады, сондықтан ағзаның қандануында оттегімен қанығуы бұзылады. Орақ тәрізді жасушалық анемия ауруымен ауыратын науқастарда созылмалы анемияның өте әлсіз симптомдары көрінеді:
Әлсізідік және қызба.
Бозару.
Терісінің сарғыштануы.
Ентігу.
Шаршағыштықтың жоғарғауы.
Сонымен қатар орақ тәрізді қан жасушалары кіші қантамыр қабырғасына жабысып, орардың бітелуіне әкелу ықтималдылығы бар. Белгілі бір мүшедің, бұлшықеттердің, сүйектердің қантамырларындағы қан қысымының төмендеуі, қантамырдың бітелуімен көрінеді. Бұл бірнеше күнден, бірнеше аптаға дейін созылатын ұстамалы ауырсынудың («орақ тәрізді жасушалардың дағдарысы»деп аталатын)себебі болуы мүмкін. Ауырсыну сүйектерде, омыртқаларда, қол және аяқтарда, сонымен қатар кеудеде және іште болуы мүмкін.
Орақ тәрізді жасушалық анемия ауруының емдеу жолы жоқ. Орақ тәрізді жасушалық қан аздық ауруымен ауыратын науқастар медициналық көмекке өмір бойы мұқтаж болады.
Аударған: Бердібек Ағабек
Анемия – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады.
Анемия – қанның кең таралған дерті. Әйелдер және созылмалы ауруға шалдыққан адамдар осы дертке бейім келеді. Келесі факторларды есте ұстау қажет:
· Анемияның кейбір түрлері тұқым қуалайды, сәбилер туғаннан зардап шегуі мүмкін.
· Бала өрбіту жасындағы әйелдер анемияның темір тапшылықты аталатын түріне бейім, бұл етеккір кезінде қан жоғалтумен және жүктілік кезінде қан көлеміне қажеттіліктің артуына байланысты.
· Егде жастағы адамдар да анемияның даму қаупіне бейім, төмен калориялы емдәм және басқа аурулардың болуына байланысты.
Анемияның түрі көп. Олардың бәрінің себебі мен емдеу тәсілі бойынша айырмашылығы бар. Темір тапшылықты анемия - аса кең таралған түрі, темір құрамдас қоспалар мен емдәмді түзету арқылы жақсы емделеді. Анемияның кейбір түрі, мысалы, жүктілік кезіндегі – табиғи саналады. Алайда, анемияның кейбір түрлері адамның өмір бойы денсаулығына мәселелер әкелуі мүмкін.
Анемияның себебі неде?
Анемияның 400 астам түрі бар, оларды үш санатқа жіктеуге болады:
· Қан жоғалтудан болатын анемия.
· Қызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия.
· Қызыл қан жасушаларының бұзылуынан болатын анемия.
Қан жоғалтудан болатын анемия. Қызыл қан жасушалары ұзақ уақыт бойы баяу созылған, байқалмаған қан кетуі салдарынан жоғатылуы мүмкін. Мұндай созылмалы қан кетулер әдетте, асқазан ішек жолдарының дертінің нәтижесінде болады, мысалы, ойық жаралар, геморрой, гастрит (асқазанның сілемей қабатының қабынуы) және қатерлі ісік. Созылмалы қан кетулер сондай-ақ, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілік препараттарды (НПВП) қолданудан болуы мүмкін, мысалы, аспиринді. Етеккір және босану әйелдерде қанды едәуір жоғалтуға апарады, әсіресе, етеккірдің мол болуында және көп ұрықты жүктілікте.
Қызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия. Орақ тәрізді жасушалы анемияда қызыл қан жасушалары орақ тәрізді пішінді болады, (осыдан атауы, ”орақ тәрізді жасушалы”) генетикалық ауқау салдарынан. Олар тез жарылып-жойылады, сондықтан, оттегі ағзаларға жеткізілмейді, бұл анемияға апарады. Орақ тәрізді қызыл қан жасушалары ұсақ қантамырларында тіреліп қалуы да мүмкін, бұл ауырсынуды туындатады.
Түзілетін қызыл қан жасушалар санының азаюынан туындайтын анемия. Темір тапшылықты анемия организмдегі органикалық емес темірдің жетіспеуі салдарынан дамиды. сүйек кемігі (сүйектің орталық бөілігі) оттегіні ағзаларға тасымалдайтын қызыл қан жасушаларының құрамбөлігі – гемоглобинді өндіру үшін қажет. Темірдің мөлшері сәйкес болмағанда, организм қызыл қан жасушалары үшін гемоглобинді жеткілікті мөлшерде өндіре алмайды. Нәтижесі - темір тапшылықты анемия.
темірге жұтаң емдәм темір тапшылықты анемияның себебі болады, әсіресе, сәбилерде, балаларда, жасөспірімдер мен өсімдік тектес емдәм ұстанатындарда. Жүктілік және бала емізу кезеңіндегі метаболизм қажеттілігі, етеккір де әйел организміндегі темірдің қорын тауысады. Жиі қан тапсыру, ауыр дене жүктемесі организмдегі темірдің қорын тауысуы мүмкін. Кейбір адамдар тағаммен темірдің мөлшерін жеткілікті тұтынады, алайда, асқазан-ішек жолдарындағы дерттік өзгерістердің салдарынан ол сіңірілмейді, мысалы, Крон ауруы, немесе асқазанның , аш ішектің бөлігі хиургиялық түрде жойылған болса. Кейбір препараттар, тамақ пен кофеин құрамдас сусын да темірдің сіңу үрдісіне әсер етуі мүмкін.
B-12 дәрумені және фолий қышқылының жетіспеуінен болатын анемия (мегалобластық анемия) – анемияның бір түрі, себебі, организмдегі В12 дәруменінің тапшылығы. Қызыл қан жасушаларын түзу үшін организмге В12 дәрумені және фолий қышқылы қажет, егер олардың бірі немесе екеуі де организмде жетіспейтін болса, мегалобластық анемия дамиды.
Кейде организмде В12 дәрумені тағамнан сорылмайды, бұл пернициоздық анемия аталатын жағдайға апарады. В12 дәруменінің жеткіліксіз сіңуі Крон ауруының, ішектің паразитарлық инфекциясының, асқазан мен ішектің бөлігінің хирургиялық жойылуының, АИТВ(ВИЧ) - инфекцияның салдары болуы мүмкін. Етті аз жейтін немесе мүлде жемейтін, қатаң өсімдік тектес емдәмді ұстанатындар тамақпен В12 дәруменін жеткілікті мөлшерде алмайды.
Фолий қышқылының тапшылығы құрамында фолий қышқылының мөлшері аз тағамды тұтыну салдарынан дамиды, мысалы, фолий қышқылының мөлшері аз көкөністерді немесе олардың термиялық өңделуі салдарынан. Белгілі бір препараттарды қабылдау кезінде немесе алкогольді шамадан артық тұтынуда, организмге фолий қышқылының қосымша мөлшері қажет болса (мысалы, жүктілік кезінде) тапшылық дамуы мүмкін. Екі ішек ауруы - тропикалық афталар мен глютенге сезімталдық энтеропатия (целиакия) –
организмде В12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығына апаруы мүмкін. Жүктіліктің ерте кезінде организмде фолий қышқылының жеткілікті мөлшері ұрықта жүйке түтігінің омыртқаның жырығы секілді ақауының дамуының алдын алады.
Сүйек кемігінің қызметіне және діңгекті жасушаларға байланысты пайда болатын анемия. Кейде организм сүйек кемігіндегі «діңгекті жасушалар» аталатын қарапайым жасушаларға (олар кейіннен қызыл жасушаларға дамиды) байланысты қызыл қан жаушаларының жеткілікті мөлшерін өндіре алмайды. Бұл қажетті жасушалардың мөлшері оларда ақау пайда болса немесе метастаздық қатерлі ісік жасушаларымен алмасуынан азаюы мүмкін.
Aпластикалық анемия – діңгкекті жасушалар санының едәуір азаюында немесе олардың болмауында пайда болатын күрделі ауру. Апластикалық анемия тұқым қуалауы мүмкін, себепсіз немесе сүйек кемігінің дәрілік препараттармен, радиациямен, химиотерапиямен немесе инфекциямен зақымдануынан дамуы мүмкін.
Талассемия – анемияның тұқым қуалайтын түрі, бұл кезде қан жасушаларының дұрыс қалыптасуы және өсуі мүмкін болмайды. Талассемия – Жерорта теңізінің, Африканың, Орта және Оңтүстік Азияның өңірлерінен шыққан адамдарға тән келетін, тұқым қуалайтын дерттік жағдай. Бұл жағдайдың ауырлығы орташадан өмірге қатерліге дейін болуы мүмкін; аса ауыр түрі – Кули анемиясы аталады. Қорғасын сүйектің кемігіне уытты, онымен жанасу анемияның дамуына апаруы мүмкін. Қорғасынмен улану ересектерде жұмыста және балаларда, болған чипсілерді жегенде орын алуы мүмкін. Керамикалық ыдыстардың әйнекейі дұрыс болмауы да тамақты қорғасынмен улауы мүмкін.
Басқа дерттік жағдайларға қосарланатын анемия. Бүйрек ауруы дамыса және гипотиреоидизмде организм қанның қызыл жасушаларының түзілу үрдісіне қажетті сәйкес гормондарды өндірмейді. Басқа созылмалы аурулар – аутоиммундық бұзылыстар, мысалы, қызылжегі немесе ревматоидты артрит, қатерлі ісік немесе инфекциялар да түзілетін қанның қызыл жасушаларының санын азайтуы мүмкін.
Қанның қызыл жасушаларының мезгілінен бұрын бұзылуынан туындайтын анемия. Қанның қызыл жасушалары сынғыш және айналым жүйесіндегі әдеттегі жүктемелерге шыдай алмаса, олар мезгілінен бұрын бұзылуы мүмкін, бұл гемолитикалық анемияны туындатады. Гемолитикалық анемия адамда туа бітуі немесе кейін дамуы мүмкін. Бірқатар дерттік жағдайлар, мысалы, орақ тәрізді жасушалы анемия, қанның қызыл жасушаларының осы ақауларына апаруы мүмкін. Түзілетін жасушалардың санын азайтатын тұқым қуалайтын кейбір аурулар, мысалы, талассемия да сынғыш жасушалардың түзілуіне ықпал етеді.
Гемолитикалық анемия кенеттен немесе инфекциялар, дәрілік препараттар, жыланның немесе бүйеннің уыты, немесе тағамның белгілі бір түрлері секілді күйзелісті факторлардан дамуы мүмкін. бауыр мен бүйрек ауруларының дамыған түрінде де қанның қызыл жасушаларының тіршілігі қысқаруы мүмкін.
иммундық жүйе кейде қызыл жасушаларды бөгде ретінде қабылдап, қате шабуылға алады, бұл анемияға апарады. Жүкті әйелдің иммундық жүйесі ұрық қанының қызыл жасушаларына қатысты теріс ықпалды болса, балада анемияның телімді түрі – сәбилердің гемолитикалық ауруы дамиды.
Тамырларды алмастыру, жүрек клапандарын протездеу, жаңа ісіктер, ауыр дәрежелі күйіктер, химиялық заттектердің әсері, ауыр дәрежелі гипертензия, қан ұюының бұзылысы қанның қалыпты қызыл жасушаларының зақымдануына апаруы және оларды жеңіл бұзылатын етуі мүмкін. Сирек жағдайларда ұлғайған көк бауыр қанның қызыл жасушаларының тежеуі мүмкін және олар айналым ағымына түскенге дейін бұзуы мүмкін.
Симптомдары қандай?
Анемияның симптомдары оның түріне, себебіне және денсаулықтың жағдайына байланысты әр түрлі. Анемия басқа дерттік жағдайлармен байланысты болуы мүмкін, мысалы, қан кетуі, ойық жаралар, етеккір мәселесі, немесе қатерлі ісік – алдымен осы ауруларға тән симптомдар байқалады.
Организмнің анемияның симптомдарын ерте сатысында жоятын ерекше қабілеті бар. Егер анемияның ауырлығы орта дәрежелі болса, немесе ұзақ уақыт бойы дамыса, оның симптомдарын байқамауыңыз мүмкін.
Анемияның көптеген түрлеріне жалпы тән болатындар:
· Тез шаршау және жұмыс қабілетін жоғалту.
· Жүректің әдеттегі емес жиі соғуы, әсіресе, дене жүктемесінде.
· Тыныс алудың қысқаруы және бас ауыруы, әсіресе, дене жүктемесінде.
· Зейінді шоғырландыру мәселелері
· Бас айналуы
· Терінің солғындығы
· Аяқтың құрысуы
· Ұйқысыздық.
Әрі қарай анемияның белгілі бір түрлеріне тән симптомдар келтіріледі:
Темір тапшылығынан болған анемия:
· Қағазды, мұзды немесе топырақты жегісі келу (тәбеттің өзгерісі аталатын жағдай).
· Тырнақтың жоғары қарай қисаюы - коилонихиаз.
· Ауыз сілемей қабатының ауырсынатын сезімталдығы, ауыз шетінде сызат пайда болуымен.
· Балаңызда немесе өзіңізде ұдайы шаршау сезімі болса, тыныс алу бұзылса, жүрек соғуы жиілесе, тері солғын тартса, немесе анемияның басқа симптомдары байқалса.
· Балаңыз немесе өзіңіз аз тамақтанатын болсаңыз, немесе организмге дәрумендер мен минералдар жеткіліксіз түсетін болспа.
· Етеккір ауыр өтетін болса, немесе ойық жараның, гастриттің, геморройдың немесе коло-ректалдық қатерлі ісіктің симптомдары пайда болса.
· Сіз қоршаған ортада бар қорғасынмен уланудан қауіптенесіз.
· Отбасында тұқым қуалайтын анемия бар, және бала көтеруді жоспарлау алдында генетикалық кеңес алғыңыз келеді.
· Сіз жүктілікті болуды қарастыратын әйел болсаңыз, дәрігер тағамдық қоспаларды қабылдауды ұсынады, тіпті ұрықтануға дейін, әсіресе, фолий қышқылының туындыларын. Бұл қоспалар ана мен балаға пайдалы.
Бар екендігін қалай білуге болады?
анемия диагнозын қою үшін дәрігер сырқатнаманы, денеңізді қарайды, зертханалық талдау өткізеді. Симптомдарыңыз, отбасындағы сырқатнама, емдәм, қабылдайтын препараттар, алкоголь қабылдау және этникалық тегіңіз туралы туралы толық жауап беру арқылы сіз дәрігерге көмектесе аласыз. Дәрігеріңіз анемияның симптомдары болуын және оның себебін нұсқайтын басқа дене көрсеткіштерін анықтайды.
Қан талдауы диагнозды растауымен қатар себебін де анықтауға көмектеседі. Негізгі талдаулардың бірі – жіктелген қан талдауы, оның барысында қанның қызыл жасушаларының саны, өлшемі, көлемі және олардағы гемоглобин мөлшері анықталады.
Егер аурудың басында темірдің тапшылығы анықталса, дәрігер қандағы темір деңгейін және организмдегі темірдің жалпы қорының үздік көрсеткіші - қан плазмасындағы ферритиннің деңгейін анықтайды. Дәрігер сонымен қатар, қандағы В12 дәруменінің және фолий қышқылының деңгейін өлшейді. Тек сирек жағдайда дәрігер анемияның себебін анықтау үшін сүйек кемігінің үлгісін алады.
Қанның арнайы талдаулары сирек кездесетін анемияның түрлерін анықтайды, мысалы, қанның қызыл жасушаларына иммундық шабуыл, қанның қызыл жасушаларының сынғыштығы немесе ферменттердің, гемоглобиннің және ұю жүйесінің ақаулары.
Дәрігер гемолитикалық анемияға күмәнданса, талдаулар қанның қызыл жасушаларының ыдырау өнімдерінің қан мен несепте болуын көрсетеді.
Емдеу әдістері қандай?
Дәрігер анемияны емдеп жазуы үшін оның себебін анықтауы тиіс. Анемияның бір түрін емдеу басқа түрі үшін орынсыз немесе қауіпті болуы мүмкін.
Қанды жоғалтудан туындаған анемия. Кенеттен қанның үлкен көлемін жоғалтуда сізге сұйықтық, қан құюмен, оттегі берумен көмектеседі, және қанның жаңа қызыл жасушаларын құру үшін темір препараттарын беру қажет болуы мүмкін. Қанды созылмалы жоғалту алдымен, қан кету көзін анықтаумен, оны тоқтатумен емделеді, қажет болса, темір тапшылықты анемияға емдеу тағайындалады.
Қанның қызыл жасушаларының түзілуінің төмендеуіне байланысты туындайтын анемия. Темір тапшылықты анемияда дәрігер құрамында темірі организмге жеңіл сіңетін темірлі түрде болатын тағамдық қоспаларды ұсынады. Белгілі бір уақыт ішінде босатылатын темірі бар қоспалар көпшілік үшін жақсы таңдау емес, себебі, темір ас қорыту жолдарының көбінесе жоғарғы бөлігінде сіңеді.
Сақтандыру: темірі бар қоспаларды қолдану алдында әрдайым дәрігермен кеңесу қажет. Темірдің организмдегі артықшылығы зиянды болуы мүмкін. Темір препараттарының артық мөлшерін тұтыну симптомдары - шаршау, құсу, диарея, бас ауыруы, ашушаңдық және қосарланатын нашар сезіну.
Сақтандыру: темірі бар қоспалар, басқа да қоспалар мен дәрілер секілді – балалардың қолы жетпейтін жерде сақталуы тиіс. темірі бар препараттармен улану – кішкентай балалардағы уланудың жиі себебі. Кейбір таблеткаларды қолдану бірнеше сағат ішінде өлім-жітімге апаруы мүмкін. Балалардағы улану симптомдары – бас айналуы, естің қалыпты болмауы, жүрек айнуы, құсу, іш өтуі. Шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет.
Жанама әсері: темірі бар қоспаларды бір жылға дейін қабылдауыңыз мүмкін. Бұл қоспаларды тамақпен бірге қабылдау жиі кездесетін жанама әсерлерінің алдын алуға көмектеседі: жүрек айнуы, диарея, іш қатуы және асқазандағы ауырсыну. Дәрігерге хабарлаңыз, егер жанама әсерлері ұзақ уақыт бойы сақталса. Құрамы бойынша әр түрлі препараттар болады.
Темір препараттары басқа да қабылдайтын дәрілермен әрекеттесуі мүмкін, сондықтан, басқа ауру бойынша қабылдайтын дәрі туралы дәрігерге міндетті түрде айту қажет. Кальций препараттары темірдің сіңуіне кедергі келтіреді, сондықтан оларды әр түрлі уақытта қабылдау қажет.
Сондай-ақ, дәрігер емдәм құрамындағы темірдің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. Темірдің жақсы көздері – қызыл ет, бұршақ тұқымдастар, жұмыртқаның сарысы, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері, жаңғақтар, теңіз өнімдері.
Дәрігер емдеу барысында қанның қызыл жасушаларының көрсеткіштерін бақылайды: гематокрит, гемоглобин, ферритин деңгейлерін. Егер темір құрамдас қоспаларды қолданудан жағдай жақсармаса, анемияны туындатқан басқа себепті іздеу қажет. Сирек жағдайда дәрігер темір препараттарының инъекциясын немесе темір препараттарын көктамыр арқылы енгізуді тағайындайды. Сирек жағдайда темір тапшылықты анемия өмірге қауіп төндіретін болса, қан құю қажет болады.
В12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығынан туындаған анемия. Егер организмде В12 дәрумені жетіспесе, дәрігер B-12 дәруменінің инъекциясын тағайындайды, сонымен қатар, В12 дәрумені бар қоспалардың үлкен мөлшерін немесе В12 дәрумені бар мұрынға арналған спрейді ұсынуы мүмкін. Организмде В12 дәруменінің қажетті мөлшері болғанда тапшылықтың көптеген симптомдары азаюы ықтимал.
В12 дәруменінің тапшылығы болатын адамдардың көпшілігі В12 дәруменін ұдайы сіңіре алмауы мүмкін, оларға әр ай сайын немесе әр үш ай сайын инъекциялар, немесе күнделікті таблеткалар қабылдау қажет болуы мүмкін.
Дәрігер емдәм құрамындағы В12 дәруменінің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. В12 дәруменінің жақсы көзі: ет, бауыр, бүйрек; балық, устрицалар, моллюскілер; сүт, сыр, жұмыртқа.
Фолий қышқылының тапшылығында дәрігер ол құрамдас қоспаларды тағайындайды және емдәм құрамында фолий қышқылының мөлшерін арттыруды ұсынады. Фолий қышқылының жақсы көздері: жасыл жапырақты балғын жемістер мен көкөністер, айқас гүлділер тұқымының көкөністері (гүлді қырыққабат, брокколи, брюссель қырыққабаты), бауыр, бүйрек, сүт өнімдері, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері. Көкөністерді шикі күйінде немесе сәл ғана қыздырып тұтынған жөн.
Сүйек кемігі қызметінің бұзылуынан және діңгекті жасушаларда мәселелер болуына байланысты пайда болатын анемия.
Сүйек кемігінің немесе діңгекті жасушалардың қызметінің бұзылысынан болатын анемия тұрақты сипатты келеді және күрделірек емделеді. Тұқым қуалайтын анемияны, мысалы, талассемияны, емдеу әдістері көп және нақты жағдайға және аурудың симптомдарына байланысты. Бірқатар жағдайларда емдеу мүлде қажет болмайды, ал басқа жағдайларда көп реттік құйылымдар және басқа шұғыл күрделі шаралар қажет болады. апластикалық анемия кейде кенеттен жазылу сатысына көшуі мүмкіндігіне қарамастан, бұл ауруға шалдыққандар сүйек кемігін алмастыруға мұқтаж.
Қорғасынмен улануды емдеу қорғасынмен жанасуды жоюға және организмнен қорғасынды байланыстырып, шығаратын препараттарды тағайындауға негізделеді. Анемия созылмалы ауру нәтижесінде дамыған адамдарға анемияны жеңілдетудің жақсы тәсілі – оны туындатқан ауруды емдеу. Қанның қызыл жасушаларының түзілуін ынталандыратын гормон – Эпоген инъекциялары тиімді болуы мүмкін. Бүйрек жеткіліксіздігінен болған анемияда сәйкес диализ, Эпогенді қабылдау, сондай-ақ, бүйрек алмастыру қажет болуы мүмкін.
Қанның қызыл жасушаларының бұзылуының күшеюінен болатын анемия. Гемолитикалық анемияны емдеу оның себебіне байланысты тағайындалады. Орташа гемолитикалық анемияда емдеу қажет болмауы да мүмкін. Қоршаған ортадағы тітіркендіргіш факторды – химиялық заттекті анықтау мүмкін болса – осы заттекпен жанасуды дереу тоқтату қажет. Гемолитикалық анемиясы бар адамдарға жүректің зақымданған клапандарын алмастыру, ісікті алып тастау немесе дертті өзгерген қантамырларын түзету үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.
Сондай-ақ, қолдайтын емдеу тағайындалады, мысалы, сұйықтықты көктамыр арқылы енгізу және ауырсынуды басу. Бірқатар жағдайда қан құю қажет болуы мүмкін. Стероидтық препараттар организмнің өзіндік қанның қызыл жасушаларына иммундық серпінін кідіртуі мүмкін. Белгілі бір зиянды факторларды плазмаферездің көмегімен қаннан жоюға болады.
Гемолитикалық анемия емдеуге қарамастан сақталатын болса, дәрігер соңғы шара ретінде- спленэктомияны –көк бауырды хирургиялық жолмен алып тастауды ұсынады. Көптеген адамдар көк бауырсыз да қалыпты өмір сүреді.
Өт қабын алып тастау қажет болуы мүмкін, егер анемия бұрыннан орын алса және өт тас ауруының симптомдары болса. Гемолитикалық анемия бүйректі зақымдаса, диализді өткізу қажет болуы мүмкін. Аса сирек жағдайда сүйек кемігін алмастыру - Гемолитикалық анемияны емдеудің барысында жалғыз жарамды шешім болуы мүмкін.
Орақ тәрізді жасушалы анемияны емдеу болмауына қарамастан, дәрілік препараттар ауырсынуды азайтуы мүмкін. Гидроксиуреа аталатын препарат гемоглобиннің баламалы, ауруға шалдықпаған түрінің түзілуін ынталандырады.
Қалай алдын алуға болады?
Темір тапшылықты анемияның алдын алу үшін тағамды дұрыс үйлесімді емдәм бойынша тұтыну қажет, оған темірдің көздері, В12 дәрумені мен фолий қышқылы енуі тиіс.
· Егер вегетариандық емдәмді тұтынатын болсаңыз, тағамтану бойынша маманмен немесе дәрігермен қажетті қоспалар мен емдәмді талқылаңыз.
· тағамтану бойынша маманнан немесе дәрігерден С дәруменін тұтыну қажеттілігін сұраңыз. C дәрумені асқазанның қышқылын күшейтеді және емдәмнің өнімдерінен темірдің сіңуін жақсартуы мүмкін.
· Кофеин мен шәйді тұтынуды азайту қажет. Бұл заттектер темірдің сіңуін басуы мүмкін. Темірдің басқа да тежеушілері EDTA сақтауыштары, талшықтар, кальцийдің үлкен мөлшері, кейбір көкөністерде болатын фитаттар.
· Темірмен байытылған жармалар мен нанды таңдаңыз.
· Қауіпсіздік бойынша нұсқаулықты қадағалаңыз, егер жұмысыңыз қорғасыны бар материалдармен жанасуға қатысты болса, мысалы, гальваникалық элементтер (батарейкалар), мұнай немесе бояулар.
· Дәрігерден немесе жергілікті денсаулық сақтау органдарынан тамақ немесе сусын әзірлейтін керамикалық ыдыста қорғасынның мөлшері болуын анықтайтын тестілерді сұрастырыңыз.
Тромбоциттер – қан айналымында жүретінқан пластинкалары, сүйек кемігінде (орталық қан өндірімі ағзасы, сүйектің кеуекті заттегінде және сүйек-ми қуысында орналасқан) түзіледі. Тромбоциттер жараланғанда қан ұйындысын түзу арқылы қан кетуінің алдын алады. тромбоциттердің төмен мөлшері күрделі қан кетуінің қаупіне апарады. жоғары мөлшерінде тромбылар – қан ұйындысы түзілу қаупі артады. Тромбоциттерде болатын фактор (тромбоцитарлық өсу факторы) есебінен олар жараның жазылуына ықпал етеді. Тромбоциттер микротамырлар қабырғасының беріктігін қамтамасыз етуде қатысады.
Тромбоцитопения - алғашқы (өздігінше ауру) және екінші (түрлі аурулардың салдары) түрлі болады.
Алғашқы тромбоцитопения - идиопаттық тромбоцитопениялық қанталау бөріткен (пайда болу себебі белгісіз, бөріткенмен сипатталады), бұл кезде организмде өзінің тромбоциттеріне қарсы антиденелер (қорғаныс денелері) өндіріледі. Организмнің мұндай серпінінің себебі белгісіз.
· Стероидтық емес қабынуға қарсы, қанды сұйылтатын, несеп айдайтын препараттар және кейбір антибиотиктер (дәрілік аллергиялық тромбоцитопения) секілді дәрілерге аллергиялық серпін.
· Сүйек кемігінің зақымдануы (жарақат, ісік)
· Интоксикациялар (бензол, толуол).
· Сәулелену ауруы – радиацияның нәтижесінде пайда болатын ауру.
· Тиреотоксикоз – қалқанша без гормондарының деңгейінің тұрақты жоғарылауынан туындайтын жағдай.
· организмде фолий қышқылының немесе В дәруменінің тапшылығы.
Тромбоцитопенияның диагностикасы үшін келесі тестілер қолданылады:
· Қанның жалпы талдауы – тромбоциттер санының азаюы байқалады, толық жойылуына дейін.
· Коагулограмма – қан ұюының плазмалық факторларының қалыпты немесе артық мөлшері болуы мүмкін; протромбинді (күрделі ақуыз – қан ұюының көрсеткіші) тұтынудың төмендеуі, қан ұйындысының ретракциясының (көлемінің азаюы) бұзылуы.
· Қан кетуі уақытын анықтау – көпшілік науқастарда ұлғаяды.
· Қылтамырлардың тұрақтылығына (беріктігіне) сынама – күрт оң болады, тромбоциттер қызметінің бұзылуымен байланысты қылтамырлардың сынғыштығының артуы. Сынамада теріс қысым әсерінен кейін (мысалы, банкелік сынамада) теріде нүктелік қанталаулар байқалады.
· глюкокортикостероидтарды (бүйрек үсті бездері қабығы өндіретін эндогендік гормондардың аналогтары) қолдану, мысалы, преднизолон.
· Көк бауырды алып тастау (спленэктомия) – көк бауырдағы тромбоциттердің мол ыдырауында.
Екінші тромбоцитопенияны емдеу:
· Алғашқы себебін емдеу.
· айқын тромбоцитопенияда, алғашқы себебін емдеумен қатар, донорлық тромбоциттер құйылады. Емдеудің мұндай әдісін қолдану науқасқа тромбоцитопениядан уақытша арылуға мүмкіндік береді.
Алғашқы тромбоцитопениясы бар науқастар өмір бойы бақылануы тиіс, себебі, тромбоциттер деңгейі күрт төмендесе ауру ауыр асқынумен қауіпті. Үрдістің асқынуын жіті инфекциялық ауру, жүйкелік немесе дене ширығуы, ауа райының күрт өзгеруі, кейбір медициналық препараттар (аспирин) туындатуы мүмкін,
Екінші тромбоцитопенияда болжам тромбоциттердің деңгейінің төмендеуін туындататын алғашқы себепке байланысты, сондықтан, бұл оң (темір тапшылықты анемияда) және күмәнді (қатерлі ісіктің сүйек кемігіне метастаздарында) болуы мүмкін.
Бұл ауру пайда боламас үшін ауруларды уақытылы емдеу және салауатты өмір салтын ұстану қажет. кез келген ауруларда өздігінше емделуге болмайды.
Тромбоцитопениясы бар балалар жарақатқа апаратын жағдайлардан алшақ болуы қажет. бұл ауру бар болса, балаға жарақат қаупі болатын спорт түрлерімен айналысуға қатаң тыйым салынады.
Жасөспірімдермен алкогольдің зияны туралы әңгіме өткізген жөн,себебі, ол тромбоциттердің өндірілуін бәсеңдетеді. Ауру кезінде аспирин және басқа қабынуға қарсы препараттар секілді дәрілерді қолдануға болмайды. Мұндай дәрілер тромбоциттердің қызметінің бұзылуына әсер етуі және қан кетуін туындатуы мүмкін.
Multiple myeloma is a cancer that forms in a type of white blood cell called a plasma cell. Plasma cells help you fight infections by making antibodies that recognize and attack germs.
Multiple myeloma causes cancer cells to accumulate in the bone marrow, where they crowd out healthy blood cells. Rather than produce helpful antibodies, the cancer cells produce abnormal proteins that can cause kidney problems.
Treatment for multiple myeloma isn't always necessary. If you're not experiencing signs and symptoms, you may not require treatment. If signs and symptoms develop, a number of treatments can help control your multiple myeloma.
Signs and symptoms of multiple myeloma can vary and, early in the disease, there may be none.
When signs and symptoms do occur, they can include:
Make an appointment with your doctor if you have any persistent signs and symptoms that worry you.
It's not clear what causes myeloma.
Doctors know that myeloma begins with one abnormal plasma cell in your bone marrow — the soft, blood-producing tissue that fills in the center of most of your bones. The abnormal cell multiplies rapidly.
Because cancer cells don't mature and then die as normal cells do, they accumulate, eventually overwhelming the production of healthy cells. In the bone marrow, myeloma cells crowd out healthy white blood cells and red blood cells, leading to fatigue and an inability to fight infections.
The myeloma cells continue trying to produce antibodies, as healthy plasma cells do, but the myeloma cells produce abnormal antibodies that the body can't use. Instead, the abnormal antibodies (monoclonal proteins, or M proteins) build up in the body and cause problems, such as damage to the kidneys.
Multiple myeloma almost always starts out as a relatively benign condition called monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS).
In the United States, about 3 percent of people older than age 50 have MGUS. Each year, about 1 percent of people with MGUS develop multiple myeloma or a related cancer.
MGUS, like multiple myeloma, is marked by the presence of M proteins — produced by abnormal plasma cells — in your blood. However, in MGUS, the levels of M proteins are lower and no damage to the body occurs.
Factors that may increase your risk of multiple myeloma include:
· Increasing age. Your risk of multiple myeloma increases as you age, with most people diagnosed in their mid-60s.
· Male sex. Men are more likely to develop the disease than are women.
· Black race. Blacks are about twice as likely to develop multiple myeloma as are whites.
· History of a monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS). Every year 1 percent of the people with MGUS in the United States develop multiple myeloma.
Complications of multiple myeloma include:
· Frequent infections. Myeloma cells inhibit your body's ability to fight infections.
· Bone problems. Multiple myeloma also can affect your bones, leading to bone pain, thinning bones and broken bones.
· Reduced kidney function. Multiple myeloma may cause problems with kidney function, including kidney failure. Higher calcium levels in the blood related to eroding bones can interfere with your kidneys' ability to filter your blood's waste. The proteins produced by the myeloma cells can cause similar problems.
· Low red blood cell count (anemia). As myeloma cells crowd out normal blood cells, multiple myeloma can also cause anemia and other blood problems.
If you have any signs or symptoms that worry you, make an appointment with your doctor.
If you're diagnosed with multiple myeloma, you'll likely be referred to a doctor who specializes in treating blood and bone marrow disorders (hematologist) or a doctor who specializes in treating cancer (oncologist).
Because appointments can be brief and because there's often a lot of ground to cover, it's a good idea to be well-prepared. Here's some information to help you get ready and know what to expect from your doctor.
· Note symptoms you're experiencing. If you have had signs and symptoms of illness or are just not feeling well, write down those details before your appointment. Your doctor will also want to know when you first noticed these symptoms and whether they've changed over time.
· List other medical conditions. Your doctor will be especially interested to know if you've been diagnosed with any other plasma disorders, such as monoclonal gammopathy of undetermined significance (MGUS).
· Make a list of your medications. Include any prescription or over-the-counter medications you're taking, as well as all vitamins, supplements and herbal remedies.
· Take a family member or friend along. Sometimes it can be difficult to remember all the information provided during an appointment. Someone who accompanies you may remember something that you missed or forgot.
· Write down questions to ask your doctor.
Questions to ask your doctor at your initial appointment include:
· What may be causing my symptoms or condition?
· Are there any other possible causes?
· What kinds of tests do I need?
· What do you recommend for next steps in determining my diagnosis and treatment?
· Are there any restrictions that I need to follow in the meantime?
Questions to consider if your doctor refers you to a specialist include:
· Do I have multiple myeloma?
· What stage of myeloma do I have?
· Does my myeloma have any high-risk features?
· What are the goals of treatment in my case?
· What treatment do you recommend?
· I have these other health problems. How can I best treat them together with multiple myeloma?
· What are the possible side effects of treatment?
· If the first treatment isn't successful, what will we try next?
· Am I a candidate for stem cell transplantation?
· Do I need a medicine to strengthen my bones?
· What is the outlook for my condition?
In addition to the questions that you've prepared to ask your doctor, don't hesitate to ask questions during your appointment at any time that you don't understand something.
Your doctor is likely to ask you a number of questions. Thinking about your answers ahead of time can help you make the most of your appointment. A doctor who sees you for possible multiple myeloma may ask:
· What are your symptoms, if any?
· When did you first begin experiencing symptoms?
· How have your symptoms changed over time?
· Do your symptoms include bone pain? Where?
· Do your symptoms include nausea, lost appetite or weight loss?
· Do your symptoms include weakness or fatigue?
· Have you had repeated infections, such as pneumonia, sinusitis, bladder or kidney infections, skin infections, or shingles?
· Have you noticed any changes in your bowel habits?
· Have you been more thirsty or urinated more than usual?
· What else concerns you?
· Do you have any family history of plasma disorders such as MGUS?
· Have you been diagnosed or treated for any other medical conditions?
· Do you have a history of blood clots?
· What medications are you taking?
In some cases, your doctor may detect multiple myeloma accidentally when you undergo a blood test for some other condition. In other cases, your doctor may suspect multiple myeloma based on your signs and symptoms.
Tests and procedures used to diagnose multiple myeloma include:
· Blood tests. Laboratory analysis of your blood may reveal the M proteins produced by myeloma cells. Another abnormal protein produced by myeloma cells — called beta-2-microglobulin — may be detected in your blood and give your doctor clues about the aggressiveness of your myeloma.
Additionally, blood tests to examine your kidney function, blood cell counts, calcium levels and uric acid levels can give your doctor clues about your diagnosis.
· Urine tests. Analysis of your urine may show M proteins, which are referred to as Bence Jones proteins when they're detected in urine.
· Examination of your bone marrow. Your doctor may remove a sample of bone marrow for laboratory testing. The sample is collected with a long needle inserted into a bone (bone marrow aspiration and biopsy).
In the lab, the sample is examined for myeloma cells. Specialized tests, such as fluorescence in situ hybridization (FISH) can analyze myeloma cells to understand their chromosome abnormalities. Tests are also done to measure the rate at which the myeloma cells are dividing.
· Imaging tests. Imaging tests may be recommended to detect bone problems associated with multiple myeloma. Tests may include X-ray, MRI, CT or positron emission tomography (PET).
If tests indicate you have multiple myeloma, your doctor will use the information gathered from the diagnostic tests to classify your disease as stage 1, stage 2 or stage 3. Stage 1 indicates a less-aggressive disease and stage 3 indicates an aggressive disease that may affect bone, kidneys and other organs.
Your multiple myeloma may also be assigned a risk category, which indicates the aggressiveness of your disease.
Your multiple myeloma stage and risk category help your doctor understand your prognosis and your treatment options.
If you're experiencing symptoms, treatment can help relieve pain, control complications of the disease, stabilize your condition and slow the progress of the disease.
If you have multiple myeloma but aren't experiencing any symptoms (smoldering multiple myeloma), you may not need treatment. However, your doctor will regularly monitor your condition for signs the disease is progressing. This may involve periodic blood and urine tests.
If you develop signs and symptoms or your multiple myeloma shows signs of progression, you and your doctor may decide to begin treatment.
Though there's no cure for multiple myeloma, with good treatment results you can usually return to near-normal activity.
Standard treatment options include:
· Targeted therapy. Targeted drug treatment focuses on specific abnormalities within cancer cells that allow them to survive. Bortezomib (Velcade) and carfilzomib (Kyprolis) are targeted drugs that block the action of a substance in myeloma cells that breaks down proteins. This action causes myeloma cells to die. Both medications are administered through a vein in your arm.
· Biological therapy. Biological therapy drugs use your body's immune system to fight myeloma cells. The drugs thalidomide (Thalomid), lenalidomide (Revlimid) and pomalidomide (Pomalyst) enhance the immune system cells that identify and attack cancer cells. These medications are taken in pill form.
· Chemotherapy. Chemotherapy drugs kill fast-growing cells, including myeloma cells. Chemotherapy drugs can be given through a vein in your arm or taken in pill form. High doses of chemotherapy drugs are used before a stem cell transplant.
· Corticosteroids. Corticosteroids, such as prednisone and dexamethasone, regulate the immune system to control inflammation in the body. They also are active against myeloma cells. Corticosteroids can be taken in pill form or administered through a vein in your arm.
· Stem cell transplantation. A stem cell transplant is a procedure to replace your diseased bone marrow with healthy bone marrow.
Before a stem cell transplant, blood-forming stem cells are collected from your blood. You then receive high doses of chemotherapy to destroy your diseased bone marrow. Then your stem cells are infused into your body, where they travel to your bones and begin rebuilding your bone marrow.
· Radiation therapy. This treatment uses beams of energy, such as X-rays, to damage myeloma cells and stop their growth. Radiation therapy may be used to quickly shrink myeloma cells in a specific area — for instance, when a collection of abnormal plasma cells form a tumor (plasmacytoma) that's causing pain or destroying a bone.
Which combination of treatments you're likely to receive will depend on whether you're considered a good candidate for stem cell transplant. This depends on the risk of your disease progressing, your age and your overall health.
· If you're considered a candidate for stem cell transplant, your initial therapy will likely include a combination of treatments, such as targeted therapy, biological therapy, corticosteroids and, sometimes, chemotherapy.
Your stem cells will likely be collected after you've undergone a few months of treatment. You may undergo the stem cell transplant soon after your cells are collected or the transplant may be delayed until after a relapse, if it occurs. In some cases, doctors recommend two stem cell transplants for people with multiple myeloma.
After your stem cell transplant, you'll likely receive targeted therapy or biological therapy as a maintenance treatment to prevent a recurrence of myeloma.
· If you're not considered a candidate for stem cell transplant, your initial therapy will likely include chemotherapy combined with corticosteroids, targeted therapy or biological therapy.
In select cases, doctors use a reduced-intensity stem cell transplant in older people who are in very good health but can't tolerate the strong chemotherapy doses used in a traditional stem cell transplant. A reduced-intensity or "mini" stem cell transplant uses lower doses of chemotherapy.
· If your myeloma recurs or doesn't respond to treatment, your doctor may recommend repeating another course of the treatment that initially helped you. Another option is trying one or more of the other treatments typically used as first line therapy, either alone or in combination.
Research on a number of new treatment options is ongoing, and you may be eligible for a clinical trial in order to gain access to those experimental treatments. Talk to your doctor about what clinical trials may be available to you.
Because multiple myeloma can cause a number of complications, you may also need treatment for those specific conditions. For example:
· Bone pain. Pain medications, radiation therapy and surgery may help control bone pain.
· Kidney complications. People with severe kidney damage may need dialysis.
· Infections. Your doctor may recommend certain vaccines to prevent infections, such as the flu and pneumonia.
· Bone loss. Your doctor may recommend medications called bisphosphonates, such as pamidronate (Aredia) or zoledronic acid (Zometa), to help prevent bone loss.
· Anemia. If you have persistent anemia, your doctor may recommend medications to increase your red blood cell count.
No alternative medicines have been found to treat multiple myeloma. But alternative medicine may help you cope with the side effects of myeloma and myeloma treatment.
Talk to your doctor about your options, such as:
· Acupuncture
· Aromatherapy
· Massage
· Meditation
· Relaxation techniques
Talk with your doctor before trying any of these techniques to make sure they don't pose any risks for you.
A cancer diagnosis can be shocking and devastating. With time, you'll find ways to cope with the stress and uncertainty of living with cancer. Until you find what works best for you, consider trying to:
· Learn enough to make decisions about your care. Learn enough about multiple myeloma so that you can participate in making decisions about your treatment and care. Ask your doctor about your treatment options and their side effects.
You may find additional help gathering information through your local library and online. Start with the National Cancer Institute and the International Myeloma Foundation.
· Maintain a strong support system. Having a strong support system can help you cope with issues and anxieties that might occur. Your friends and family may be willing to offer support.
You might also find that support from a formal support group or others coping with cancer may be helpful. Friends you meet in support groups may be willing to share practical advice for coping with cancer and cancer treatment. Support groups are also available online.
· Set reasonable goals. Having goals helps you feel in control and can give you a sense of purpose. But don't choose goals you can't possibly reach. You may not be able to work a 40-hour week, for example, but you may be able to work at least part time. In fact, many people find that continuing to work during cancer treatment can be helpful in maintaining some normalcy.
· Take time for yourself. Eating well, relaxing and getting enough rest can help combat the stress and fatigue of cancer. Also, plan ahead for the downtimes when you may need to rest more or limit what you do.
Just like the skin, the fingernails tell a lot about your health:
· Beau's lines are depressions across the fingernail. These lines can occur after illness, injury to the nail, eczema around the nail, during chemotherapy for cancer, or when you do not get enough nutrition.
· Brittle nails are often a normal result of aging. They can also be due to certain diseases and conditions.
· Koilonychia is an abnormal shape of the fingernail. The nail has raised ridges and is thin and curved inward. This disorder is associated with iron deficiency anemia.
· Leukonychia is white streaks or spots on the nails.
· Pitting is the presence of small depressions on the nail surface. Sometimes the nail is also crumbling. The nail can become loose and sometimes falls off. Pitting is associated with psoriasis and alopecia areata.
· Ridges are tiny, raised lines that develop across or up and down the nail.
· Crushing the base of the nail or the nail bed may cause a permanent deformity.
· Chronic picking or rubbing of the skin behind the nail can cause median nail dystrophy, which gives a lengthwise split or ridged appearance of the thumbnails.
· Long-term exposure to moisture or nail polish can cause nails to peel and become brittle.
Infection:
· Fungus or yeast cause changes in the color, texture, and shape of the nails.
· Bacterial infection may cause a change in nail color or painful areas of infection under the nail or in the surrounding skin. Severe infections may cause nail loss.
· Viral warts may cause a change in the shape of the nail or ingrown skin under the nail.
· Certain infections (especially of the heart valve) may cause red streaks in the nail bed (splinter hemorrhages).
Diseases:
· Disorders that affect the amount of oxygen in the blood (such as heart problems and lung diseases including cancer or infection) may cause clubbing.
· Kidney disease can cause a build-up of nitrogen waste products in the blood, which can damage nails.
· Thyroid diseases such as hyperthyroidism or hypothyroidism may cause brittle nails or splitting of the nail bed from the nail plate (onycholysis).
· Severe illness or surgery may cause horizontal depressions in the nails (Beau's lines).
· Psoriasis may cause pitting, splitting of the nail plate from the nail bed, and chronic (long-term) destruction of the nail plate (nail dystrophy).
· Other conditions that can affect the appearance of the nails include systemic amyloidosis, malnutrition, vitamin deficiency, and lichen planus.
· Skin cancers near the nail and fingertip can distort the nail. Subungal melanoma is a potentially deadly cancer that will normally appear as a dark streak down the length of the nail.
· Hutchinson sign is a darkening of the cuticle associated with a pigmented streak and may be a sign of an aggressive melanoma.
Poisons:
· Arsenic poisoning may cause white lines and horizontal ridges.
· Silver intake can cause a blue nail.
Medicines:
· Certain antibiotics can cause lifting of the nail from the nail bed.
· Chemotherapy medicines can affect nail growth.
Normal aging affects the growth and development of the nails.
The provider will look at your nails and ask about your symptoms. Questions may include whether you injured your nail, if your nails are constantly exposed to moisture, or whether you are always picking at your nails.
Tests that may be ordered include x-rays, blood tests, or examination of parts of the nail or the nail matrix in the laboratory.
· DO NOT bite, pick, or tear at your nails (in severe cases, some people may need counseling or encouragement to stop these behaviors).
· Keep hangnails clipped.
· Wear shoes that do not squeeze the toes together, and always cut the nails straight across along the top.
· To prevent brittle nails, keep the nails short and do not use nail polish. Use an emollient (skin softening) cream after washing or bathing.
· Bring your own manicure tools to nail salons and DO NOT allow the manicurist to work on your cuticles.
Using the vitamin biotin in high doses and clear nail polish that contains protein can help strengthen your nails. Ask your provider about medicines that help with abnormal-appearing nails. If you have a nail infection, you may be prescribed antifungal or antibacterial drugs.
Тітіркенген тоқ ішек синдромы (ТТІС) – асқазан-ішек жолдарының бұзылысы, әдетте, іштің кебуімен, ішектегі ауырсынумен және қызметінің бұзылысымен көрініс береді.
Іш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.
Әйелдерде ТТІС ерлерге қарағанда екі есес жиі кездеседі. Ауру балалық шақта басталуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 30-40 жаста басталады. 60 жастан кейін бұл синдром алғаш пайда болмайды.
Себептері
Тітіркенген тоқ ішек синдромының пайда болу себептері белгісіз.
Негізгі пайда болу себептері: теріс эмоциялар, күйзелістер, инфекциялық аурулар, дәрілік әсер, тамақтану ерекшеліктері (тамақтану тәртібі мен ырғағының бұзылуы, тағам өнімдерінің жеткіліксіздігі және көмірсу құрамдас өнімдерді көп тұтыну).
ТТІС негізгі себебі ретінде жүйке жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуін және отырумен өтетін өмір салтын, эндокриндік бұзылыстарды (климакс, дисменорея, етеккір алды синдромы, семіздік, гипотиреоз, қант диабеті, т.б.) атауға болады.
Іштің түрлі аумағында әр уақытта пайда болуы мүмкін.
Күйдіретін, бататын, сыздайтын, қысатын, жайылған, т.б.
Әдетте, тамақ ішкеннен кейін күшейеді.
ТТІС анықтауда маңызды белгі - ұйқы кезінде ауырсынудың болмауы, әдетте, науқас іш аумағындағы ауырсынатын сезімнен оянбайды. Әдетте, оянғаннан кейін пайда болады.
Іштің кебуінен (метеоризм) әдетте, іш күні бойы ұлғаяды, кешке аса ұлғайып, әсіресе, тамақтан кейін ұлғаюы айқын байқалады (көбінесе, түскі астан кейін).
Нәжістің бұзылысы сұйық немесе қатуымен көрініс береді. Іш өткенде нәжіс, көбінесе, таңертеңгілік, таңғы астан кейін байқалады, ішектің босатылу жиілігі 2-5 рет, арасында аз аралықпен. Нәжіс шығарғысы келу әр тамақ ішкен сайын болады. Ішекті босатқысы келу сезімі аса қолайсыз кезде болуы тән, мысалы, жиналыс кезінде, метрода, қала маңы пойыздарында, емтихан немесе басқа күйзелістік жағдайларда. Нәжіс шығарғысы келу сезімі жиі пайда болуы салдарынан науқас театр, кино, басқа да қоғамдық орындарға барудан бас тартады. ТТІС кезінде іш өтуі ешуақытта түнде пайда болмайтындығын атау қажет. Сонымен қатар, нәжістің салмағы қалыпты болып, тәулігіне 200 г аспайды. Көбінесе, ішектің толық босамау сезімі болады. Нәжісте сілемей, тағамның қорытылмаған бөліктері болады, алайда, ТТІС кезінде нәжісте қан немесе ірің болмайды. Ішекті босату алдында ауырсыну күшейіп, босағаннан кейін едәуір азаюы байқалады.
Іш қатуында нәжіс жиі «қой құмалағындай» болады, яғни, ұсақ тығыз бөліктерден немесе «тығын» тәрізді – яғни, нәжістің алғашқы үлестері соңғыларына қарағанда тығыздау болады. Сондай-ақ, нәжіс қарындаш түрінде – ұзын жіңішке лента тәрізді болуы мүмкін. Іш қатудан кейінгі іш өтуі – бірнеше күндік іркілуден кейінгі сұйық нәжіс болуы мүмкін.
Ас қорытудың іштегі ауырлық, жүрек айнуы, немесе құсу, оң жақтағы ауырсыну секілді симптомдары байқалады.
Психологиялық бұзылыстардың белгілері байқалады: көңіл-күйдің тұрақсыздығы, алаңдау, себепсіз қорқыныш, истерия.
копроцитограмма (нәжісті зерттеу), қанды, іріңді, тамақтың қорытылмаған бөліктерін көруге болады.
температураны өлшеу (инфекциялық себепті ескеру үшін)
дене салмағын өлшеу (онкологияны ескеру үшін)
эндоскопиялық зерттеу
нәжісті флораға зерттеу (тоқ ішек микрофлорасының құрамын зерттеу),
колоноскопия (полиптер мен ісіктерді ескеру үшін)
нәжісті ішекқұртқа зерттеу
тік ішекті саусақпен зерттеу
іш қуысы мен жамбас қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ)
эзофагогастродуоденоскопия (асқазан-ішек жолдарының жоғарғы бөлігінің сілемей қабатын қарау)
ирригоскопия (ішекті рентгендік зерттеу рентген-контрастылық заттектерді қолданумен)
тыныс алу тесті (аш ішектегі тым көп бактериалдық өсу синдромын, лактаздық жеткіліксіздікті, фруктоза мен сорбитолды көтере алмауды, аш ішектен өту уақытын анықтау үшін)
Емдеу үшін емдәмді қадағалау, өмір салтын өзгерту, мысалы, дене белсенділігінің дәрежесін арттыру ұсынылады.
Психотерапия (науқасты мазалайтын симптомдар күрделі аурудан емес, психикалық жағдайға тікелей байланысты екендігін түсіндіру қажет).
Дәрі-дәрмек құралдарынан жұмсақ транквилизаторлар (науқас күйзеліс немесе алаңдауда болса), спазмолитиктер (ауырсынуды басу үшін), антифлатуленттер (метеоризмді азайтуға ықпал ететін препараттар), диареяға қарсы препараттар (смекта, лоперамид), іш жүргізетін құралдар (іш қатуында прокинетиктер ішектің қимыл белсенділігін жақсартады).
Тітіркенген тоқ ішек синдромы өмір бойы қайталануы мүмкін. Кейбір адамдар үшін аурудың симптомдары күшті жайсыздық әкеліп, еңбекке қабілетті төмендетеді, әлеуметтік өміріне әсер етеді. Симптомдар әдетте, емдеу басталғаннан кейін жойылады. ТТІС ішекке зақым әкелмейді және күрделі салдарға апармайды.
Тітіркенген тоқ ішек синдромында өмір болжамы – оң. Дәрігер науқкстарды аурудың болжамының ерекшеліктерімен таныстыруы тиіс, бұл олардың психо-әлеуметтік адаптациясын жақсартады.
ТТІС ауыр асқынуды туындатпайды, мысалы, қан кетуі немесе ішек сілемйінің беріштенуі. Дегенмен, Тітіркенген тоқ ішек синдромы бар науқастарда ұдай іш қатуы болса, копростаз даму қаупі болады (ішекте нәжістің көп жиналуы).
Іш өткенде қан аралас болса, айналшық саңылауынан қанды бөліністер болса.
Соңғы қан талдауына сай анемия болса (гемоглобиннің төмен деңгейі).
Себепсіз арықтау.
Іштің өтуі мен ауырсынуы түнде оятып, төсектен тұрғызады.
Іш өтуімен және ауырсынумен бірге температура байқалады.
Уақыт өте келе іш өтуі және қатуы күшейіп, әдеттегі емдеуге көнбейді.
Туыстарыңыздың бірі целиакиямен ауырған (белгілі бір ақуыздар бар тағам өнімдерімен аш ішектің түгінің зақымдануынан болатын тамақ қорыту бұзылысы), ішектің қатерлі ісігі, аналық бездің қатерлі ісігі, Крон ауруы (ішектің созылмалы қабыну ауруы) немесе телімді емес ойық жаралық колит (тоқ ішектің сілемей қабатының созылмалы қабыну ауруы).
60 жастан асқан адамда іш өтуі (жиірек және сұйық нәжіс) кенеттен пайда болып, 6 аптадан артық созылады.
Спортпен шұғылдану (емдік дене шынықтыру, жүзу, жүгіру).
Үйлесімді және тиімді тамақтану, талшығы мол тағамды тұтыну (көкөністер, жемістер, аскөк), қуырылған, консервіленген, тым ыстық және ащы тағамнан алшақ болу
Получить необходимое нашему организму количество железа можно не потребляя мясо!