Құтыру ауруы дегеніміз - жүйке жүйесінің ауыр зақымдалуымен сипатталатын және көбінесе өліммен аяқталатын вирустық ауру.Бұл вирус сау адамға осы вирусты жұқтырған жануарлардың тістеп алуы нәтижесінде жұғады. Құтыру вирусы (Neuroryctes rabid) микровирустар Rhabdoviridae тобына жатады.Вирус сілекейде, жаста және зәрде кездеседі.
Вирус сыртқы ортаға өте төзімсіз оны 56°С аралығында 15 минут бойы қыздарғанда немесе қайнаған суда 2 минут ұстағанда вирус өлімге ұшырайды.Вирус күн және ультрафиолет сәулелеріне, этанолға, көптеген дезинфектанттарға сезімтал, алайда төмен температураға,фенолға және антибиотиктерге төзімді болып келеді.
Вирус ағзаға енгеннен кейін жүйке жолдары арқылы таралып барлық жүйке жүйесін зақымдайды.Осының нәтижесіндеми мен жұлынның жүйке жасушаларында ісіну, қан кету, деградациялық және некротикалық өзгерістер болады.
Вирусты тасымалдаушыларға дала жыртқыштары да үй жануарларыда жатады.Дала жыртқыштарына мыналар: қасқыр, түлкі, жарқанат, борсық, кеміргіштер және т.б жатса, үй жанурларына-ит,мысық,жылқы,доңыз және ұсақ немесе ірі қара малдар жатады.Қаңғыбас иттер мен түлкілер адам үшін ең қауіптісі болып табылады. Вирусты жұқтырған жануарды көптеп сілекей және жастың бөлінуінен,сонымен қатар судан қорқу белгілерімен ажыратуға болады.
Құтыру вирусымен ауыратын жануар сау адамды тістеп алғанда немесе осы жануардың сілекейі адамның зақымдалған терісіне түскен кезде вирус ағзаға жұғады.Соңғы жылдары бұл ауру ауалы-тамшылы, алиментарлы (тағамдар қолдану арқылы) және трансплацентарлы жолдармен де беріледі.Трансплантация кезінде кұтыру вирусының адам ағзасына жұғуы қазіргі кезде көптеген даудамайлар туғызуда.
Инкубациялық кезең (аурудың алғашқы белгілері пайда болғанға дейін кезең) орта есеппен 30-50 күнді құрайды, кейде 10-90 күн,сирек жағдайда 1 жылға созылады.Жануардың тістеп алған орны бастан неғұрлым алыс орналасса инкубациялық кезең солғұрлым ұзақ болады.Мойынды,қолды және балаларды жануар тістеп алған кезде ауру өте қауіпті ал аяқ жарақаттантын болса онда инкубациялық кезең ұзарады.
Аурудың 3 сатысы бар: I - бастапқы, II - қозу, III - салдану.Бірінші кезеңде әлсіздік, бас ауруы, дене температурасының шамалы көтерілуі, бұлшықеттің ауыруы,ауздың құрғауы, тәбеттің төмендеуі, тамақ ауруы, құрғақ жөтел, бас айналу және құсу болуы мүмкін.Тістеп алған жерде күйіп ауру сезімі,қызару,қышу және сезімталдықтың жоғарлауы болады.Науқас өз-өзінен қорқу сезіміне,күйзеліске,депресиияға ұшырайды,сонымен қатар галлюцинация,ұйқысыздық мазалайды.
Құтырумен ауыратын науқаста 1-3 күннен кейін аурудың II сатысы қозу сатысы басталады.Бұл кезеңде мазасыздық,уайымшылдық және осы кезеңнің негізгі белгісі судан қорққыштық болады.Судың даусы естілгенде немесе суды ішейін деп ұмтылғанда науқастың тамағындағы бұлшық еттер жиырылып спазмға ұшырайды.Онымен бірге ауырсыну сезімі және дененің тартылуы қатарласады.Науқас қозған шағында қатты айғайлайды,үй жиһаздарын сындырады, өзін-өзі ұстай алмай адамдарға тиседі.Көп тердің және сілекейдің бөлінуі жүреді,бұл кезең негізінде 2-3 күнге созылады.
Осыдан кейін үшінші кезең-салдану басталады.Бұл кезеннің басында науқас қалпына келеді,судан қорққыштығы басылады,жазылуға деген үміт пайда болады.Біраздан кейін дене температурасы 40-42 градусқа дейін көтеріледі,аяқ және қолдың салдануы жүреді,ақыл-естің бұзылыстары пайда бола бастайды. Тыныс алудың салдануынан және жүректің тоқтауынан науқас қайтыс болады.Аурудың шамамен ұзақтығы 1 аптаны құрайды.
Құтыру ауруының емдеу тәсілдері жоқ. Егер науқаста аурудың 1 кезеңі болып жатса онда аурудың өліммен аяқталуы біршама жоғары.Алайда әлемде құтыру ауруынан жазылған адамдарда бар бірақ өте аз.
Дегенмен аурудың алдын алатын мүмкіндік бар ол-вакцинация.Бұл әдісті жануар тістеп алған күннен бастап 14 күн өткенше алу керек.
Вакцинаны 1мл ден 5 рет бұлшық етке:алдымен тістеп алған күні одан кейін сол күннен бастап есептегенде 3,7,14 және 28 күндері қабылдайды.Осылай ретпен қабылдау жақсы иммуниттің қалыптасуына жағдай жасайды,алайда ДДСҰ тістеп алған күннен кейінгі 6 күні және 90 күндері де вакцинаны қабылдаған дұрыс екендігін көрсеттті.
Вакцинаны енгізгенге ең тиімді жерлер дельтотәрізді бұлшық ет,сан бұлышық еті және иық болып табылады.Егер адам тістеп алғанға дейін вакцина қабылдаса онда ол адамда құтыру вирусына қарсы антиденелер қалыпты мөлшерде болады,сондықтан бұндай науқастарға иммуноглобулин қолданбай басқа ретпен вакцина жасайды.
Вакцина қабылдау терапиясы тоқтатылады егер тістеп алған жануарды 10 күндік бақылау кезінде құтыру вирусына тән белгілер болмаса немесе лабороториялық тексеру кезінде вирус анықталмаса.
Осы аурумен ауруға жақын адамдар (мал дәрігері,кинологтар,аңшылар ) алдын ала вакцинаны қабылдау жүру керек.Олар бірінші вакцинадан кейін 12 айдан соң қайталап алады,сосын әр 5 жыл сайын вакцинаны қабылдап отырады.
Егер сізді қандай да бір жануар тістеп алса не істеу керек ?
Ең алдымен тістеп алған орынды тез арада сабынмен жақсылап 10 минут көлемінде жуу керек.Егер тістеген орын терең орналасса онда сұйық сабынмен,шприцпен немесе катетермен жуған дұрыс.Жараны күйдіруге,тігуге болмайды.
Осындан кейін жақын маңдағы медициналық мекемеге қаралу керек,себебі вакцинаны тез қабылдаған ауруды тез жеңуге көмектеседі.Дәрігерге барған кезде мына нәрселерді айтуды ұмытпаңыз –тістеп алған жануарға сипаттаманы,сыртқы көрінісін,тістеп алған кезді.
Содан соң дәрігер айтқанына байланысты вакцина қабылдау жүргізіледі.Сіз күнделікті вакцинаны мекемеде қабылдап үйіңізге қайтып жүресіз,егер тістеп алған аймақ ауқымды болатын болса немесе науқастың жүйке жүйесінде ақауы бар,жүкті әйел болса онда стационарда емделеді.
Вакцина қабылдау кезінде өзіңіздің жағдайыныңызға жақсы бақылау жасау керек.Егер қандай да бір ауыртпалық сезетін болсаңыз міндетті түрде дәрігерге қаралып,вакцинаны тоқтата тұру керек. Невропатолог,терапевт және рабиологтардың рұқсатымен ғана вакцинаны жалғастырады.
Rabies is spread by infected saliva that enters the body through a bite or broken skin. The virus travels from the wound to the brain, where it causes swelling, or inflammation. This inflammation leads to symptoms of the disease. Most rabies deaths occur in children.
In the past, human rabies cases in the United States usually resulted from a dog bite. Recently, more cases of human rabies have been linked to bats and raccoons. Although dog bites are a common cause of rabies in developing countries, there have been no reports of rabies caused by dog bites in the United States for a number of years due to widespread animal vaccination.
Other wild animals that can spread the rabies virus include:
Foxes
Skunks
Very rarely, rabies has been transmitted without an actual bite. This type of infection is believed to be caused by infected saliva that has gotten into the air, usually in bat caves.
The United Kingdom once completely eradicated rabies, but recently, rabies-infected bats have been found in Scotland.
The time between infection and when you get sick ranges from 10 days - 7 years. This time period is called the incubation period. The average incubation period is 3 - 12 weeks.
If an animal bites you, try to gather as much information about the animal as possible. Call your local animal control authorities to safely capture the animal. If rabies is suspected, the animal will be watched for signs of rabies.
A special test called immunofluorescence is used to look at the brain tissue after an animal is dead. This test can reveal whether the animal had rabies.
The doctor or nurse will examine you and look at the bite. The wound will be cleaned and treated as appropriate.
The same test used on animals can be done to check for rabies in humans. The test uses a piece of skin from the neck. Doctors may also look for the rabies virus in your saliva or spinal fluid, although these tests are not as sensitive and may need to be repeated.
A spinal tap may be done to look for signs of the infection in your spinal fluid.
Clean the wound well with soap and water, and seek professional medical help. You will need a doctor to thoroughly clean the wound and remove any foreign objects. Most of the time, stitches should not be used for animal bite wounds.
If there is any risk of rabies, you will be given a series of a preventive vaccine. The vaccine is generally given in 5 doses over 28 days.
Most patients also receive a treatment called human rabies immunoglobulin (HRIG). This treatment is given the day the bite occurred.
Call your doctor right away after an animal bite or after being exposed to animals such as bats, foxes, and skunks. They may carry rabies.
Call even when no bite took place.
Immunization and treatment for possible rabies are recommended for at least up to 14 days after exposure or a bite.
There is no known effective treatment for people with symptoms of a rabies infection, but there have been a few reports of people surviving with experimental treatments.
It is possible to prevent rabies if you get the vaccine soon after the bite. To date, no one in the United States has developed rabies when they were given the vaccine promptly and appropriately.
Once the symptoms appear, the person rarely survives the disease, even with treatment. Death from respiratory failure usually occurs within 7 days after symptoms start.
Бешенство - это заболевание вирусной природы, возникающее после укуса зараженного животного, характеризующееся тяжелым поражением нервной системы и заканчивающееся, как правило, смертельным исходом. Вирус бешенства (Neuroryctes rabid) относится к группе миксовирусов рода Lyssavirus семейства Rhabdoviridae. Обнаруживается в слюне, а также в слезах и моче.
Вирус нестоек во внешней среде - погибает при нагревании до 56°С за 15 минут, при кипячении за 2 минуты. Чувствителен к ультрафиолетовым и прямым солнечным лучам, к этанолу и ко многим дезинфектантам. Однако, устойчив к низким температурам, к фенолу, антибиотикам.
После проникновения в организм вирус бешенства распространяется по нервным окончаниям, поражая практически всю нервную систему. Наблюдаются отек, кровоизлияния, дегенеративные и некротические изменения нервных клеток головного и спинного мозга.
Источником вируса бешенства являются как дикие, так и домашние животные. К диким относятся волки, лисицы, шакалы, еноты, барсуки, скунсы, летучие мыши, грызуны, а к домашним - собаки, кошки, лошади, свиньи, мелкий и крупный рогатый скот. Однако наибольшую опасность для человека представляют лисы и бездомные собаки за городом в весенне-летний период. Заразными считаются животные за 3-10 дней до появления признаков болезни и далее в течение всего периода заболевания. Часто больных бешенством животных можно отличить по обильному слюно- и слезотечению, а также при наблюдении признаков водобоязни.
Заражение человека происходит при укусе "бешенным" животным. А также при попадании слюны больного животного на поврежденную кожу или слизистую оболочку. В последние годы описаны воздушно-капельный, алиментарный (через пищу и воду) и трансплацентарный (через плаценту в период беременности) пути передачи вируса. Много дискуссий вызывают несколько случаев заражения людей бешенством в результате операций по трансплантации органов.
Инкубационный период (период от укуса до начала заболевания) в среднем составляет 30-50 дней, хотя, может длится 10-90 дней, в редких случаях - более 1 года. Причем чем дальше место укуса от головы, тем больше инкубационный период. Особую опасность представляют собой укусы в голову и руки, а также укусы детей. Дольше всего длится инкубационный период при укусе в ноги.
Выделяют 3 стадии болезни: I - начальную, II - возбуждения, III - паралитическую. Первая стадия начинается с общего недомогания, головной боли, небольшого повышения температуры тела, мышечных болей, сухости во рту, снижения аппетита, болей в горле, сухого кашля, может быть тошнота и рвота. В месте укуса появляются неприятные ощущения - жжение, покраснение, тянущие боли, зуд, повышенная чувствительность. Больной подавлен, замкнут, отказывается от еды, у него возникает необъяснимый страх, тоска, тревога, депрессия, реже - повышенная раздражительность. Характерны также бессонница, кошмары, обонятельные и зрительные галлюцинации.
Через 1-3 дня у больного бешенством наступает вторая стадия - возбуждения. Появляется беспокойство, тревога, и, самое характерное для этой стадии, приступы водобоязни. При попытке питья, а вскоре даже при виде и звуке льющейся воды, появляется чувство ужаса и спазмы мышц глотки и гортани. Дыхание становиться шумным, сопровождается болью и судорогами. На этой стадии заболевания человек становится раздражительным, возбудимым, очень агрессивным, "бешенным". Во время приступов больные кричат и мечутся, могут ломать мебель, проявляя нечеловеческую силу, кидаться на людей. Отмечается повышенное пото- и слюноотделение, больному сложно проглотить слюну и постоянно ее сплевывает. Данный период обычно длится 2-3 дня.
Далее наступает третья стадия заболевания, для начала которой характерно успокоение - исчезает страх, приступы водобоязни, возникает надежда на выздоровление. После этого повышается температура тела свыше 40 - 42 градусов, наступает паралич конечностей и черепных нервов различной локализации, нарушения сознания, судороги. Смерть наступает от паралича дыхания или остановки сердца. Таким образом, продолжительность заболевания редко превышает неделю.
Методов лечения как таковых от бешенства нет. Если болезнь уже в первой стадии, иного исхода, чем летальный, скорее всего, не будет. Хотя в мире известны единичные случаи излечения от бешенства. Но пока это экзотика.
Однако есть способ предотвратить болезнь, убив ее в зародыше. Это метод специфической профилактики - введение специальной вакцины против бешенства, не позднее 14-го дня от момента укуса. Наилучшая специфическая профилактика - это введение специфического иммуноглобулина и/или активная иммунизация (вакцинация).
Вакцину вводят внутримышечно по 1 мл 5 раз: в день инфицирования, затем на 3, 7, 14 и 28-й день. При такой схеме создается хороший иммунитет, однако ВОЗ рекомендует еще и 6-ю инъекцию через 90 дней после первой.
Наилучшим местом прививки является дельтовидная мышца плеча или бедро. В том случае, если человек укушен, но до укуса был привит по полной схеме, и у него имеется достаточный уровень антител, его вакцинируют по специальной схеме без применения иммуноглобулина.
Терапия может быть прекращена, если выяснено, что животное остается здоровым в течение 10-дневного периода наблюдения или если у животного не было обнаружено вируса бешенства.
Некоторым лицам, которые входят в группу риска (ветеринары, кинологи, охотники), нужно прививаться заблаговременно. Прививки также проводятся по специально установленной схеме с первой ревакцинацией через 12 мес. и далее через каждые 5 лет.
Что делать, если вас укусили?
Первое, что сделать необходимо, это немедленно промыть место укуса мылом. Мыть надо довольно интенсивно, в течение 10 минут. Глубокие раны рекомендуется промывать струей мыльной воды, например, с помощью шприца или катетера. Не нужно прижигать раны или накладывать швы.
После этого, нужно сразу же обратится в ближайший травмпункт, ведь успех вакцинопрофилактики бешенства сильно зависит от того, насколько быстро вы обратились за помощью к врачу. Желательно сообщить врачу в травмпункте следующую информацию - описание животного, его внешний вид и поведение, наличие ошейника, обстоятельства укуса.
Далее следует провести курс прививок, назначенный врачом. Сорок уколов в живот давно никто не делает, вам введут вакцину и отпустят домой. И так пять или шесть раз. В стационаре могут оставить укушенного, если его состояние особенно тяжелое, прививающихся повторно, а также лиц, имеющих заболевания нервной системы или аллергические заболевания, беременных, а также лиц, привитых другими прививками в течение последних двух месяцев. На время вакцинации и спустя 6 месяцев после нее необходимо воздерживаться от употребления спиртных напитков. Кроме того, если вы проходите курс вакцинации от бешенства, нельзя переутомляться, переохлаждаться или наоборот перегреваться.
Во время прививок необходимо тщательно следить за состоянием здоровья. И при любых жалобах на ухудшение состояния, необходимо обратиться к врачу, а прививки временно прекратить. Только после обследования невропатологом, терапевтом и рабиологом консультативно решается вопрос о продолжении прививок.
Переносчиками смертоносного вируса MERS (Ближневосточного респираторного синдрома) оказались верблюды.