Амебалық дизентерия (амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразиттоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі.
Амеба екі түрде тіршілік етеді:
· трофозоит — вегетативті (көбейетін) белсенді түрі, ішекте мекендейді, адам организмінен тыс тіршілігін жояды.
· циста — тыныш күйдегі белсенді емес түрі, осы цистаның көмегімен амебиаз таралады.
Егер организмге трофозоиттер түссе, олар ауруды туындатпайды, себебі, асқазанда жойылады. Цисталар организмге түсіп, асқазаннан ішекке өтеді және трофозоит түріне айналады. Трофозоит ішекте белсенді көбейеді және дизентерияны туындатады, егер Entamoeba histolytica штаммы инвазивті болса. Ішекте жылжып, трофозоиттің тығыз қорғаныс қабығы болады, цистаға айналып, сыртқы ортаға шығады. Трофозоиттердің шығуы іш өтуінде болады, және әдетте, тез жойылады. Осылайша, цисталар - паразиттің жаңа адамды зақымдайтын түрі.
Жұқпалану жұқпалы нәжіспен жанасуда орын алады, бұл нашар санитарлық және гигиеналық жағдайда, жұқпалы адаммен жыныстық қатынаста орын алуы мүмкін. Нәжістермен ластанған қол, су немесе адамның нәжісі тыңайтқыш ретінде қолданылып, өсірілген көкөніс-жемістер арқылы берілуі ықтимал.
Бұл кезде қандай көрініс болады?
Жұқпаланған адамдардың 90% - симптомсыз амеба тасымалдағыштары. Көбінесе, амебиаздың симптомдары анықталмағандықтан, адамдар ұзақ уақыт осы аурумен өмір сүруі мүмкін. Бұл іштегі ауырсыну, диарея, іштің кебуі, нәжісте қан, кейде дене температурасының артуы мүмкін. Біртіндеп, адамда қажып, арықтау (кахексия) және анемия пайда болады.
Амебалық колит (амебалық дизентерия) цистаның ішекке түсуінен кейін 2-6 апта өткенде дамиды. Біртіндеп іште ауырсыну және әлсіз іш өтуі пайда болады, одан кейін, өзін нашар сезіну, арықтау, іштің төменгі жағы тұтастай ауырсынуы немесе бел тұтастай ауыруы мүмкін. Ең қауіптісі, трофозоиттер ішек қабырғасына енуі мүмкін. Бұл жағдайда эпителийдің бұзылуы, ішек қантамырларының зақымдануы және терең ойық жаралар пайда болады. Клиникалық түрде тоқ ішектің өне бойында ауырсыну, сілемей мен қанның көп мөлшері араласқан жиі аздаған нәжіс («қызғылт қоймалжыңға дейін»), температураның артуы, жалпы әлсіздік, тәбетті жоғалту орын алады.
Үрдіске бүйен тартылса, ауру жіті аппендицитке ұқсайды. Клиникалық көріністері аса дамығанда нәжіс тәулігіне 10-12 ретке дейін жиілейді. Нәжісте нәжіске қарағанда қан, сілемей көп болады. Бактериалдық себепті іш өтуінен айырмашылығы - амебалық колит науқастардың 40%-нан кемінде қызбамен қосарланады.
Кейде ісік тәрізді түзіліс – амебома қалыптасады, бұл ішектің түйнелісіне апаруы мүмкін.
Егер трофозоиттер ішек қабырғасы арқылы өтсе, бұл іш қуысының қабынуына –перитонитке апаруы мүмкін.
Емдеуді тек талдау нәтижесі бойынша, дәрігер ғана тағайындайды. Жақсы емдеу әсеріне екі препаратты қолданумен жетуге болады: метронидазол – трофозоиттерді жоятын, және дийодгидросихинол – цистаға қарсы бағытталған. Емдеуден кейін 1, 3 және 6 ай өткенде нәжістің қайта талдауын өткізіп, емдеудің тиімділігін тексеру қажет.
Амебная дизентерия (амебиаз) — заболевание, вызываемое одноклеточным паразитом гистолитической амебой (Entamoeba histolytica). Паразит поражает толстую кишку. Встречается повсеместно, но чаще в странах с жарким климатом.
Амеба может существовать в двух формах:
трофозоит — вегетативная (размножающаяся) активная форма, обитает в кишечном содержимом, вне организма человека нежизнеспособны.
циста — покоящаяся неактивная форма, именно при помощи цист происходит распространение амебиаза.
Если в организм попадают трофозоиты, они не вызывают заболевания, так как погибают в желудке. Цисты же, попадая в организм, проникают из желудка в кишечник и переходят в форму трофозоита. Трофозоит активно размножается в кишечнике и вызывает дизентерию, если штамм Entamoeba histolytica инвазивен. Продвигаясь по кишечнику, трофозоит приобретает плотную защитную оболочку и, превращаясь в цисту, выделяется во внешнюю среду. Выделение трофозоитов происходит только при поносе, и они обычно быстро погибают. Таким образом, цисты представляют собой именно ту форму паразита, которая заражает нового хозяина.
Инфицирование происходит при контакте с инфицированным калом, что возможно при плохих гигиенических и санитарных условиях, при половых контактах с зараженным человеком. Передача происходит через загрязненные экскрементами руки, воду или фрукты и овощи, выращенные с применением человеческих фекалий в качестве удобрений.
Что при этом происходит?
Более 90% инфицированных людей являются бессимптомными амебоносителями. Нередко симптомы амебиаза столь неопределенны, что человек может годами жить с этим заболеванием и не обращать на него внимание. Это может быть диарея, метеоризм, спазмы в животе, может появляться кровь в кале, возможно временами небольшое повышение температуры тела. Постепенно у человека может развиться истощение (кахексия) и анемия.
Амебный колит (амебная дизентерия) развивается через 2-6 недели после попадания цист в кишечник. Постепенно появляются боли в животе и слабовыраженный понос, затем - недомогание, похудание, разлитая боль внизу живота и разлитая боль в пояснице. При худшем варианте развития событий трофозоиты внедряются в кишечную стенку. В этом случае возникает разрушение эпителия, повреждение кровеносных сосудов кишки и образование глубоких язв. Клинически это проявляется болями по ходу толстой кишки, частыми необильными дефекациями с большим количеством слизи и крови (вплоть до вида «малинового желе»), подъемом температуры, общей слабостью, потерей аппетита.
При вовлечении в процесс слепой кишки заболевание может напоминать острый аппендицит. В разгар клинических проявлений стул учащается до 10-12 раз в сутки. Испражнения представлены кровью и слизью с небольшой примесью каловых масс. В отличие от поносов бактериальной этиологии, амебный колит сопровождается лихорадкой менее чем у 40% больных.
Иногда формируется опухолеподобное образование — амебома, что может привести к непроходимости кишечника.
Если трофозоиты проникают сквозь кишечную стенку, это чревато воспалением брюшины – перитонитом.
Лечение назначает только врач и только по результатам анализов. Хороший лечебный эффект достигается применением комбинации двух препаратов: метронидазола, убивающего трофозоиты, и дийодгидросихинола, направленного против цист. Через 1, 3 и 6 месяцев после лечения проводят повторные анализы кала для того, чтобы удостовериться в эффективности терапии.
