Дегидратация (сусыздану) – организмде судың және сұйықтықтың жеткілікті мөлшері болмайтын жағдай.
Дегидратация жеңіл, орташа немесе ауыр болады, ол организмнің жоғалтқан немесе толықтырылмаған сұйықтығының көлеміне байланысты. Ауыр дегидратация өмір үшін аса қауіпті жағдай.
Дегидратация сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуға, организмге судың жеткілікті көлемінің түспеуіне немесе осы екі себептің салдарынан да пайда болады.
Организм келесі жағдайларда сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуы мүмкін:
Тершеңдікте (мысалы, дене жаттығуларынан)
Несептің көп бөлінуінен, мысалы, бақылауға алынбаған диабетте, немесе диуретиктер қабылдауда (организмнен сұйықтықты шығаратын дәрілік препараттарды қабылдауда)
Қызбада
Құсуда немесе диареяда
Науқас келесілердің салдарынан сұйықтық ішпеуі мүмкін:
Ауру кезіндет тәбетті жоғалтудан
Жүрегі айнуынан
Көмейдегі ауырсынудан және ауыздағы ойық жаралардан
Науқас балалардағы сусыздану көбінесе, тағамды немесе сұйықтықты қабылдаудан бас тартумен бірге құсуда, іш өтуінде немесе қызбада сұйықтық жоғалтумен қосарланудың нәтижесінде болады.
Сәбилер мен балалар ересектерге қарағанда сусыздануға көбірек бейім, себебі, олардың салмағы аз, олардың организмі сұйықтық пен электролиттерді тезірек жоғалтады. Егде адамдар және түрлі аурулары бар адамдар да жоғары қауіптілік санатында.
Несептің бөлінуі азайған немесе бөлінбейді; несеп қошқыл-сары түсті
Көз жасының болмауы
Көздің шүңіреюі
Балада еңбегінің (төбесіндегі жұмсақ тұсы) түсіп кетуі
Сондай-ақ, науқаста құсу. Іштің өтуі, немесе ештеңе істегісі келмейтін ежарлық болуы мүмкін. Осының бәрі сусыздануға байланысты болуы мүмкін.
Терінің серпімділігінің (тургор) азаюы терінің (ересек адамның алақанының сыртында немесе баланың ішінде) бірнеше секундқа қыртысқа жиналып, көтерілгеннен кейін жібергенде қайтадан орнына келмеуінен байқалады. Терінің тургорының азаюы -сусызданудың кеш (кейінгі) белгісі.
Көлденеңнен тік қалыпқа көшкенде артериалдық қысымның төмендеуі
Қылтамырлардың толықпауы
Төмен артериалдық қысым
Терінің тургорының төмендігі – тері әдеттегідей созылымды болмауы, дәрігер қыртысқа жинағанда орнына келуі баяуласа (әдетте, тері бірден орнына келуі қажет)
Жүрек ырғағының жиілеуі
Шок (соққы)
Тексеруге кіреді:
Қанның биохимиялық талдауы (электролиттердің, әсіресе, натрийдің, калийдің және бикарбонаттың деңгейлерін анықтау үшін)
Сұйықтықты тұтыну әдетте, орташа сусыздануды емдеу үшін жеткілікті. Сұйықтықты бір реттік, мол көлемде ішуге қарағанда азғантай мөлшерде, жиі ішкен жөн (сәби немесе бала үшін шәй қасықты немесе шприцті қолданып). Бір реттік көп ішу құсуды туындатуы мүмкін.
Электролиттердің немесе салқын көпіршікті сусындардың ерітінділері де тиімді. Олар дәріханаларда болады. Спорттық сусындарда қант көп, олар іштің өтуін ушықтыруы мүмкін. Сәбилер мен балаларда алғашқы алмастыратын сұйықтық ретінде суды қолданбаған жөн.
Орташа және ауыр сусыздануда сұйықтықты көктамыр ішілік енгізу және ауруханада емдеу қажет болуы мүмкін. Мұнда дәрігер сусызданудың себебін анықтап, емдейді.
Көпшілік жағдайда ішектің вирустық аурулары (вирустық гастроэнтерит) әдетте, бірнеше күннен кейін өздігінше өтеді.
Егер балаңызда келесі симптомдар болса, шұғыл медициналық жәрдемге (мысалы, «103») хабарласыңыз:
Естің қалыпты болмауы
Бастың айналуы
Енжарлық
Сандырақтау
Егер балаңызда келесі симпомдар болса, дереу дәрігеріңізге хабарласыңыз:
Нәжісте немесе құсықта қан болса
Диарея немесе құсу (2 айлықтан кіші сәбилерде)
Ауыздың немесе көздің құрғақтығы
Құрғақ тері, қыртысқа жиналғаннан кейін қайтадан орнына баяу келеді
Жүрек соғуының жиілеуі
Енжарлық және селқостық
Несептің аздығы немесе 8 сағат ішінде болмауы
Көз жасының болмауы
Көздің шүңіреюі
Баланың еңбегі (төбесіндегі) ішіне қарай түскен
Егер сәбиге жеткілікті сұйықтық беретініңізге сенімсіз болсаңыз, дәрігерге хабарласыңыз.
Сондай-ақ, келесі жағдайларда дәрігерге хабарласуыңызға болады:
Сіз немесе сәбиіңіз ауру кезінде сұйықтықты ұстап тұра алмайсыздар
Ересекте құсу 24 сағаттан артық, сәбиде 12 сағаттан артық болса
Ересекте немесе балада іштің өтуі 5 күннен артық болса
Бала әдеттегіге қарағанда белсенді емес, немесе ашушаң болса
Балаңызда немесе өзіңізде әдеттегіге қарағанда несеп жиі жүреді, әсіресе, егер отбасында қант диабетімен ауырғандар болса немесе несеп айдайтын препараттар қабылдайтын болсаңыз.
Сау болған кезде де, күнделікті сұйықтықты көп ішіңіз. Ыстықта немесе дене жаттығуларын орындайтын болсаңыз, сұйықтықты көп ішіңіз.
Науқастарды, әсіресе, балалар мен егде жастағы адамдарды мұқият қадағалаңыздар.
Егер сусыздану симптомдарын байқасаңыз, дәрігерге ерте хабарлаңыз. Құсу және іштің өтуі пайда болса, сусыздану белгілерін КҮТПЕҢІЗ, дереу сұйықтықты толықтыруды бастаңыз.
Ауыратын адамның сұйықтық ішуін қолдаңыз. Қызбада, құсуда немесе іштің өтуінде сұйықтыққа қажеттіліктің жоғары болатындығын есте ұстаңыз. Мониторинг жасаудың жеңіл белгісі – диурез – бөлінетін несептің жиілігі мен көлемін бақылау (дәріханаға жиі бару немесе жиі ылғал төсемшелер болмауы тиіс).
Дегидратацией (обезвоживанием) называется состояние, при котором в организме содержится недостаточное количество воды и жидкостей.
Дегидратация может быть легкой, средней или тяжелой в зависимости от того, сколько жидкости организма потеряно или не восполнено. Тяжелая дегидратация является чрезвычайно опасным для жизни состоянием.
Дегидратация может возникнуть из-за потери большого количества жидкости, отсутствия поступления достаточного количества воды в организм или вследствие обеих причин.
Организм может терять большое количество жидкости при:
Чрезмерной потливости (например, от физических упражнений)
Чрезмерном выделении мочи, например, при неконтролируемом диабете или при приеме диуретиков (лекарственных препаратов, выводящих жидкость из организма)
Обезвоживание у больных детей часто является результатом сочетания отказа от приема пищи или жидкости и потери жидкости при рвоте, диарее или лихорадке.
Младенцы и дети более подвержены дегидратации, чем взрослые, потому что они весят меньше, и их организм теряет жидкость и электролиты быстрее. Пожилые люди и люди с различными заболеваниями также подвержены более высокому риску.
Снижено выделение мочи, либо она отсутствует; моча темно-желтого цвета
Отсутствие слез
Запавшие глаза
Запавшие роднички (мягкий участок на макушке) у ребенка
У вас также могут быть рвота, диарея, или ощущение, что вы ничего не хотите делать. Все это может быть обусловлено дегидратацией.
Снижение упругости (тургора) кожи наблюдается, когда кожа (на тыльной поверхности кисти у взрослого или на животе у ребенка) приподнимается в складку на несколько секунд и не возвращается в исходное состояние. Снижение тургора кожи является поздним признаком дегидратации.
Сниженный тургор кожи - кожа может быть не столь эластичной как обычно, и возвращается в исходное положение медленно, после того как врач собирает ее в складку (обычно, кожа сразу возвращается в исходное положение)
Употребления жидкости обычно является достаточным для лечения умеренной дегидратации. Лучше часто пить небольшое количество жидкости (используя чайную ложку или шприц для младенца или ребенка) вместо того, чтобы пытаться принять много жидкости за один раз. Употребление большого количества жидкости за один раз может вызвать рвоту.
Растворы электролитов или холодных шипучих напитков также очень эффективны. Они доступны в аптеках. Спортивные напитки содержат много сахара и могут вызвать или усугубить диарею. У младенцев и детей необходимо избегать использования воды в качестве первичной замещающей жидкости.
При умеренной и тяжелой дегидратации может потребоваться внутривенное введение жидкости и лечение в условиях стационара. Здесь врач попытается определить, а затем и лечить причину дегидратации.
В большинстве случаев вирусные заболевания кишечника (называемые также вирусным гастроэнтеритом), как правило, проходят самостоятельно через несколько дней.
Позвоните в службу оказания экстренной медицинской помощи (например, 103), если у вашего ребенка наблюдаются следующие симптомы:
Спутанность сознания
Головокружение
Вялость
Бред
Позвоните вашему врачу незамедлительно, если у вас или вашего ребенка наблюдаются следующие симптомы:
Кровь в стуле или рвотных массах
Диарея или рвота (у младенцев младше 2 месяцев)
Сухость во рту или глаз
Сухая кожа, которая медленно возвращается в исходное положение при сборе ее в складку
Учащенное сердцебиение
Вялость и апатичность
Мало мочи или ее отсутствие в течение 8 часов
Отсутствие слез
Запавшие глаза
У вашего ребенка запавший родничок
Позвоните врачу, если вы не уверены в том, что вы даете ребенку достаточное количество жидкости.
Также вы можете обратиться к врачу, если:
Вы или ваш ребенок не можете удерживать жидкость во время болезни
Рвота продолжается уже более 24 часов у взрослого или более 12 часов у ребенка
Диарея продолжается более 5 дней у взрослого или ребенка
Ваш ребенок гораздо менее активен, чем обычно или раздражителен
Вы мочитесь или ваш ребенок мочится гораздо больше, чем обычно, особенно, если у вас в семье имеются случаи заболевания сахарным диабетом, или вы принимаете мочегонные препараты.
Даже тогда, когда вы здоровы, каждый день пейте много жидкости. Пейте больше, когда жарко или когда вы занимаетесь физическими упражнениями.
Тщательно следите за тем, кто болен, особенно за детьми и лицами пожилого возраста. Если вы считаете, что обнаружили у кого-либо симптомы дегидратации, позвоните вашему врачу, прежде чем она разовьется. Начинайте замещение жидкости сразу же, как только появились рвота и диарея – НЕ ЖДИТЕ признаков обезвоживания.
Всегда поощряйте человека, который болен, к употреблению жидкости. Помните, что потребность в жидкости выше при лихорадке, рвоте или диарее. Самыми легкими признаками для мониторинга являются диурез – наблюдение за частотой и объемом выделяемой мочи (не должно быть частых походов в туалет или частых влажных пеленок).
