Стенокардия – жүректің ишемиялық ауруының (ЖИА) түрлерінің бірі, жүрек бұлшық етіне қанның жеткіліксіз түсуі нәтижесінде дамиды және кеудедегі жайсыздық сезімімен немесе ауырсынумен сипатталады.
Жүрек төрт камерадан тұрады: екі жүрекшеден және екі қарыншадан. Сол қарыншаданаорта шығады, оң қарыншадан – өкпе діңгегі. Сол жүрекшеге өкпе веналары барады, ал оң жүрекшеге жоғарғы қуыс вена барады.
Стенокардия тұрақты және тұрақты емес болады.
Тұрақты стенокардияда (ширығу стенокардиясы) ауырсыну бір ай бойы өзгеріссіз қайталанады және нитроглицерин ішкеннен кейін жойылады. Көпшілік науқастарда стенокардия көп жылдар бойы тұрақты сипатта болады.
Тұрақты емес стенокардия кезінде кеудедегі жайсыздық немесе ауырсыну алғаш пайда болады немесе қарқындылығы, ұзақтығы артады, ауырсыну нитроглицерин ішкенде басылмайды.
Стенокардия диагнозын қою үшін шағымдарды, пайда болу тарихын жинақтау және науқасты қарау қажет.
Келесі зерттеулер жүргізіледі:
· ЭКГ тыныш күйде - стенокардияда ЭКГ-да ишемия белгілері көрінеді (қанның келуінің жетіспеуі, тіннің зақымдануына апарады), жүрек ырғағының түрлі бұзылыстары. Бұл өзгерістер тұрақты емес және ауырсыну ұстамасы тоқтағаннан кейін немесе 2-3 күнде өтеді. ЭКГ қалыпты болуы да жиі кездеседі.
· Холтер бойынша тәуліктік мониторинг (тәулік бойы ЭКГ жазу келесі компьютерлік өңдеумен) тәулік ішінде стенокардия көріністерін анықтауға мүмкіндік береді (саны, ұзақтығы, жиілігі), сондай-ақ, жүрек ырғағының бұзылыстары.
· Тыныш күйдегі Эхокардиография – жүректің ультрадыбыстық зерттеуі жүректің өлшемі мен құрылымын анықтауға мүмкіндік береді, сондай-ақ, жүрек бұлшық етінің жиырылу қабілетін анықтауға.
· Күйзелісті-эхокардиография – жүректің ультрадыбыстық зерттеуі, арнайы дәрі енгізумен немесе дене жүктемесінің әсерімен.
· Велоэргометрия – дене жүктемесін (велосипед) мөлшерлі артуындағы ЭКГ және АҚ тіркеу. Қалыпты жағдайда дене жүктемесінде жүрек бұлшық етінің оттегіге қажеттілігі артады, жүрек тезірек соғады, жүрекке қан ағымы артады. Стенокардияда тамырлардың тарылуында қан ағуының артуы мүмкін болмайды, сондықтан, алдымен ЭКГ осыған тән өзгерістер пайда болады, кейіннен ауырсыну ұстамасы пайда болады.
· Тредмил-тест: бұл әдістің мәні велоэргометриядағыдай, бірақ, жүгіру жолында өткізіледі.
· Қандағы ферменттер деңгейін анықтау (МВ- креатинфосфокиназа, лактатдегидрогеназа, аспартаттрансфераза, тропониндер I және T) – тұрақты емес стенокардияда олардың деңгейі қалыпты немесе артады (қалыпты деңгейдің жоғарғы шегінен 50% -ға ғана артық). Миокард инфарктінде бұл ферменттер тіршілігін жойған жүрек жасушаларынан шығады және олардың қандағы деңгейі едәуір артады.
· Коронарлық ангиография (коронарография) – жүрек артерияларының рентгендік әдісі. Кәріжілік (қолдағы) артериясын немесе сан (аяқтағы) артерияны тесу арқылы жүрекке жіңішке катетер енгізіледі, оның бойымен жүрек тамырларын толтыратын контрастылық заттек енгізіледі. Дәрігер монитор экранында жүрек тамырларының жағдайын бағалайды, тамырлардың тарылу және тежелу дәрежесін анықтай алады.
· Қанның биохимиялық талдауы – холестерин деңгейінің артуы анықталуы мүмкін (липид (май тәрізді заттек), организмнің барлық жасушаларына қажетті).
Холестеринің артуы липопротеиндердің (холестеринді тасымалдаушылар) әр түрлерінің қатынасының бұзылуында пайда болуы мүмкін – төмен тығыздықты липопротеиндер деңгейінің артуы (ЛПНП) және жоғары тығыздықты липопротеиндер деңгейінің төмендеуі (ЛПВП).
ЛПНП холестеринді бауырдан организмнің басқа жасушаларына тасиды, атеросклероз даму қаупін арттырады.
ЛПВП холестеринді жасушалардан қайтадан бауырға тасиды, ол бауырда ыдырайды немесе организмнен қоқыстар түрінде шығарылады. ЛПВП атеросклероз даму қаупін азайтады.
Стенокардияны емдеу өмір салтын өзгертуді, еңбек пен демалыс тәртібін реттеуді, дене және көңіл-күй жүктемелерін жоюды, майларды шектейтін емдәм ұстануды, дәрілік препараттардың тобын қолдануды қарастырады.
Тұрақты емес стенокардияда науқастарды ауруханаға шұғыл жатқызу қажет (қарқынды бақылау палатасына).
Стенокардияны емдеуде келесі препараттардың топтары қолданылады:
· Антиангиналдық құралдар (жүрек ауырсынуына қарсы) – жүрек бұлшық етіне оттегінің қажеттілігін азайтатын және/немесе оттегіні жеткізуді арттыратын дәрілік құралдар.
· Антикоагулянттар – қанның ұюын басатын және тромбылардың түзілуіне кедергі келтіретін препараттар тобы. Бұл топтың негізгі өкілі – гепарин.
· Антиагреганттар – тромбоциттердің жабысу қабілетін азайтатын дәрілік құралдар, осылайша, қанның тұтқырлығын азайтып, тромбы түзілуіне кедергі келтіреді. Негізгі өкілдері – ацетилсалицил қышқылы (Аспирин) мен клопидогрел (Плавикс).
· Қажет болса, артериалдық қысымның деңгейін реттейтін препараттар тағайындалады; қандағы холестерин деңгейін азайтатын препараттар (статиндер).
· Органикалық нитраттарды қабылдауда (нитроглицерин, изосорбид динитраты және мононитрат) организмде азот оксиді бөлінеді, ол жүрек бұлшық етінің оттегіге қажеттілігін азайтады, веналарды кеңейтіп, қанның жүреккке қайтуын азайтады, бұл жүрекке жүктемені азайтады; сондай-ақ, тамырларды кеңейтіп, жүрекке қан ағымын ұлғайтады.
· β-адреноблокаторлар (пропранолол, бисопролол, метопролол, соталол, атенолол) артериалдық қысымды азайтады, жүрек ырғағын және жүрек бұлшық етінің оттегіге қажеттілігін азайтады.
· Кальцийлік түтіктерді тежеушілер (верапамил және оның туындылары, нифедипин және оның туындылары, дилтиазем және оның туындылары) стенокардияның келесі түрінде ауырсыну байқалғанда тағайындалады: атеросклерозсыз «таза» тамырлар болуында кеудедегі ауырсыну байқалғанда және басқа препараттар тиімсіз болғанда. Мұндай дәрілердің әсері миокардтың оттегіге қажеттілігінің төмендеуіне байланысты (жүрек ырғағының, артериалдық қысымның азаюы) және оттегінің жүрекке келуіне жақсаруына байланысты (жүрек тамырларының түйілуіне жою).
48-72 сағат ішінде, белсенді емдеуге қарамастан, стенокардия ұстамасы қарқындылығы мен ұзақтығын өзгерпесе, шұғыл коронарографияны орындауға және стенттеуге немесе аорта-коронарлық шунтирлеуге көрсетімдер пайда болады. Коронарлық артерияларды стенттеу – тамыр саңылауына стент қою арқылы жүрек артериясының өтімділігін хирургиялық қалпына келтірудің заманауи әдісі. Аортокоронарлық шунтирлеу (АКШ) —жүрек артериясында қан ағымын қалыпан келтірудің хирургиялық әдісі – коронарлық тамырдың тарылған тұсын шунттар – дененің басқа жерінен алынған тамырларды тігу арқылы айналып өту.
Стенокардия – одна из форм ишемической болезни сердца (ИБС), которая развивается в результате недостаточного поступления крови в сердечную мышцу и характеризуется чувством дискомфорта (неприятные ощущения) или болью в груди.
Сердце состоит из четырех камер: двух предсердий и двух желудочков. Из левого желудочка выходит аорта, а из правого желудочка – легочной ствол. В левое предсердие впадают легочные вены, а в правое предсердие верхняя полая вена.
Стенокардия бывает стабильной и нестабильной.
При стабильной стенокардии (стенокардия напряжения) боли повторяются без изменений в течение одного месяца и более и исчезают после приема нитроглицерина. У многих больных стенокардия носит стабильный характер на протяжении многих лет.
О нестабильной стенокардии говорят, когда дискомфорт или боль в груди появилась впервые, или нарастает их интенсивность, продолжительность, боль не исчезает после приема нитроглицерина.
Приступ стабильной стенокардии может быть спровоцирован следующими факторами:
физическая активность (ходьба против ветра, подъем в гору или по лестнице, перенос тяжестей)
эмоциональный стресс
повышение артериального давления
холод
обильный прием пищи
Приступ нестабильной стенокардии может возникнуть без какой-либо очевидной причины в покое или даже во сне, из-за чего человек просыпается от болезненных ощущений.
Для постановки диагноза стенокардии необходим тщательный сбор жалоб, истории их возникновения и осмотр пациента.
Проводятся следующие виды исследований:
ЭКГ в покое - при стенокардии на ЭКГ будут выявляться признаки ишемии (недостаточное поступление крови, приводящее к повреждению ткани), различные нарушения сердечного ритма. Эти изменения нестойки и могут исчезать вскоре после прекращения приступа боли или в течение ближайших 2-3 дней. Нередко ЭКГ остается в пределах нормы.
Суточное мониторирование по Холтеру (запись ЭКГ в течение суток с последующей компьютерной обработкой) позволяет выявить эпизоды стенокардии в течение суток (их число, продолжительность, частота), а также нарушения ритма сердца.
Эхокардиография в покое – ультразвуковое исследование сердца позволяет определить размеры сердца и его структур, а также сократительную способность сердечной мышцы.
Стресс-эхокардиография - ультразвуковое исследование сердца на фоне введения специальных лекарственных препаратов или под влиянием физической нагрузки.
Велоэргометрия – это регистрация ЭКГ и АД при дозированном увеличении физической нагрузки (велосипед). В норме при физической нагрузке потребность сердечной мышцы в кислороде увеличивается, сердце бьется быстрее, кровоток в сердце возрастает. При стенокардии из-за суженных сосудов увеличение кровотока невозможно, поэтому возникают сначала характерные изменения на ЭКГ, а затем и типичный болевой приступ.
Тредмил-тест: суть метода такой же как при велоэргометрии, но проводится на бегущей дорожке.
Определение уровня ферментов в крови (МВ- креатинфосфокиназа, лактатдегидрогеназа, аспартаттрансфераза, тропонины I и T) – при нестабильной стенокардии их уровень нормальный или повышается (не более 50% от верхней границы нормы). При инфаркте миокарда эти ферменты выходят из погибших сердечных клеток, и уровень в крови значительно повышается.
Коронарная ангиография (коронарография)– рентгенологический метод исследования сердечных артерий. Через прокол лучевой (на руке) или бедренной (на ноге) артерии вводится тонкий катетер к сердцу, по которому вводят контрастное вещество, заполняющее сосуды сердца. Врач на экране монитора оценивает состояние сердечных сосудов и может установить степень сужения и блокирования сосудов.
биохимический анализ крови – может быть выявлено повышение уровня холестерина (липид (жироподобное вещество), необходимое для всех клеток организма).
Повышение холестерина может возникать при нарушении соотношения разных видов липопротеинов (переносчики холестерина) – повышение уровня липопротеинов низкой плотности (ЛПНП) и понижение липопротеинов высокой плотности (ЛПВП).
ЛПНП переносят холестерин из клеток печени к другим клеткам организма, повышая риск развития атеросклероза.
ЛПВП переносят холестерин от клеток обратно в печень, в печени он расщепляется или выводится из организма в виде отходов. ЛПВП снижают риск развития атеросклероза.
Лечение стенокардии предусматривает изменение образа жизни, упорядочение режима труда и отдыха, устранение физических и психоэмоциональных перегрузок, соблюдение диеты с ограничением жиров, применение группы лекарственных препаратов.
При нестабильной стенокардии больные подлежат срочной госпитализации в больницы (палаты интенсивного наблюдения).
В лечении стенокардии применяются следующие группы препаратов:
Антиангинальные средства (против сердечной боли) - лекарственные средства, уменьшающих потребность сердечной мышцы в кислороде и/или увеличивающие его доставку к ней.
Антикоагулянты – это группа препаратов , которые угнетают свертываемость крови и препятствуют образованию тромбов. Основной представитель этой группы – гепарин.
Антиагреганты - это лекарственные средства, которые уменьшают способность тромбоцитов к склеиванию и прилипанию, таким образом уменьшая вязкость крови и препятствуя образованию тромбов. Основные представители – ацетилсалициловая кислота (Аспирин) и клопидогрел (Плавикс).
При необходимости назначают препараты, регулирующие уровень артериального давления; препараты, снижающие уровень холестерина в крови (статины).
При приеме органических нитратов (нитроглицерин, изосорбида динитрат и мононитрат) в организме выделяется оксид азота, который снижает потребность сердечной мышцы в кислороде, расширяя вены, уменьшает возврат крови к сердцу, что снижает нагрузку на сердце; а также, расширяя сосуды, увеличивает приток крови к сердцу.
β-адреноблокаторы (пропранолол, бисопролол, метопролол, соталол, атенолол) снижают артериальное давление, уменьшают сердечный ритм и потребность сердечной мышцы в кислороде.
Блокаторы кальциевых каналов (верапамил и его производные, нифедипин и его производные, дилтиазем и его производные) назначаются при такой форме стенокардии, при которой боль в груди отмечается на фоне «чистых» сосудов, без атеросклероза, а также при неэффективности других препаратов. Действие таких лекарств связано со снижением потребности миокарда в кислороде (уменьшение ритма сердца, артериального давления) и с улучшением доставки кислорода к сердцу (устранение спазма сердечных сосудов).
В тех случаях, когда в течение 48-72 часов, несмотря на активную терапию, приступы стенокардии не изменяют интенсивности и продолжительности, возникают показания для выполнения срочной коронарографии и обсуждение вопроса о стентировании или об аорто-коронарном шунтировании. Стентирование коронарных артерий – это современный метод хирургического восстановления проходимости сердечной артерии путем имплантации стента в просвет сосудов. Аортокоронарное шунтирование (АКШ) —хирургический метод восстановления кровотока в артериях сердца путём обхода места сужения коронарного сосуда с помощью шунтов – пришивания сосудов, выделенных из других частей тела.
