Плеврит – плевраның қабынуы дамитын ауру. Плевра – тіндердің екі үлкен қабатынан тұратын қабық. Бір қабат өкпенің сыртқы бетін жабады. Екінші қабат кеуде қуысының ішкі бетін жабады.
Плевра қабаттарының арасында өте жұқа кеңістік бар, ол плевра кеңістігі аталады. Қалыпты жағдайда бұл кеңістік сұйықтықтың үлкен көлемімен толған болады – 4 шәй қасыққа жуық к-лемде. Сұйықтық плевраның екі қабаттарына тыныс алу кезінде бір-бірімен тегіс жанасуына көмектеседі.
Плевраның екі беті тітіркеніп, қабынса плеврит дамиды. Бір-бірімен тегіс жанасудың орнына олар тыныс алған сайын бір-біріне үйкеледі. Үйкеліс қатты ауырсынуды тудырады.
Көптеген аурулар плевритті туындатуы мүмкін, оның ішінде, вирустық инфекциялар.
Плевра қуысында ауа немесе газ жиналуы мүмкін, бұл кезде пневмоторакс орын алады. Өкпенің аурулары немесе өкпенің жіті зақымдануы пневмотораксты туындатады.
Өкпеге жасалатын кейбір шаралар да пневмотораксты туындатуы мүмкін. Мысалы, өкпедегі операциялар, инемен сұйықтықты шығару, бронхоскопия және механикалық вентиляция.
Пневмоторакстың кең таралған симптомдары – кенеттен бір жақтағы ауырсыну және ентігу. Плевралық қуыстағы ауа мен газ өкпеге қысым түсіреді және олардың коллапсына (қан айналымының бұзылысына) апаруы мүмкін.
Аздаған пневмоторакс емдеусіз де өтуі мүмкін. Үлкен пневмоторакста плевра қуысында газды немесе ауаны жою бойынша шара өткізілуі қажет болуы мүмкін.
Аса үлкен пневмоторакс кеуде қуысындағы қан ағымын бұзуы мүмкін, және артериалдық қысымның бұзылуына апаруы мүмкін. Бұл кернеулі (ширықпалы) пневмоторакс аталады.
Плевриттің кейбір жағдайында артық сұйықтық плевра қуысында жиналады. Бұл плевралық экссудат (сұйықтық) аталады. Сұйықтықтың артық мөлшері өкпені плевраның басып, қысуына апарады, бір бөлігі түскенге дейін. Бұл тыныс алуды қиындатады.
Кейде артық сұйықтық жұқпаланады да іріңдейді. Бұл жағдай эмпиема аталады.
Плевралық сұйықтық плеврит болмаса да қалыптасуы мүмкін. Мысалы, пневмония, жүрек жеткіліксіздігі, қатерлі ісік немесе өкпе артериясының эмболиясы плевралық сұйықтықтың қалыптасуына апаруы мүмкін.
Плевра қуысында қан да жиналуы мүмкін. Бұл жағдай гемоторакс аталады. Кеуде қуысының жарақаты, жүректегі немесе кеуде қуысындағы операциялар, өкпенің немесе плевраның қатерлі ісігі гемоторокстің себебі болуы мүмкін.
Гемоторакс өкпені басып, коллапсына (қан айналымының бұзылысына) апаруы мүмкін. Гемоторакс, сондай-ақ, шокты (есеңгіреуді) туындатуы мүмкін. Шок кезінде өмірлік маңызды ағзаларға қан мен оттегі жеткілікті түспейді.
Плеврит және өкпенің басқа аурулары туындатушы себебіне байланысты күрделі болуы мүмкін. Егер туындатушы аурулар күрделі емес болса, ерте анықталса, дұрыс емделсе, көпшілік жағдайда толығымен сауығу орын алады.
Плевриттің және плевраның басқа ауруларының атаулары
· Плеврит, сондай-ақ, кеудедегі плевралық ауырсыну деп те аталады.
· Плевралық эффузия, сондай-ақ, плевра қуысындағы сұйықтықтың жиналуы деп те аталады.
· Пневмоторакс, сондай-ақ, плевра қуысындағы ауаның жиналуы деп те аталады
Плевриттің себебін көптеген аурулар құрауы мүмкін. Вирустық жұқпалар – кең таралған себептері. Басқа себептері:
· Бактериялық инфекциялар, мысалы, пневмония және туберкулез, зеңдік және паразитарлық инфекциялар.
· өкпе артериясының эмболиясы, қантамырлар арқылы өкпеге тромбтың түсуі
· Аутоиммундық аурулар, мысалы, жүйелі қызылжегі және ревматоидтық артрит
· қатерлі ісік, мысалы, өкпенің қатерлі ісігі, лимфома және мезотелиома
· жүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, әсіресе, аортокоронарлық шунтирлеу
жүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, әсіресе,
· өкпе аурулары, мысалы, ЛАМ (лимфангиолеомиоматоз) немесе асбестоз
· ішектің қабыну аурулары
· отбасылық жерорта теңіздік қызба – тұқым қуалайтын ауру, ол көбінесе қызбаны және іш пен плевра қуысына сұйықтық жиналуын туындатады.
Плевриттің басқа себептері – кеуде қуысының жарақаты, панкреатит (ұйқыбезінің қабынуы), және кейбір дәрілік препараттарға серпін. Белгілі бір дәрілерге серпін қызылжегі тәрізді жағдайды туындатуы мүмкін. Бұл препараттарға жататындар: прокаинамид, гидралазин, изониазид
Кейде дәрігерлер плевриттің себебін анықтай алмайды.
Өкпенің аурулары немесе өкпенің жіті зақымдануы пневмоторакстың (плевра қуысында ауаның немесе газдың жиналуын) дамуын мүмкін етеді. Мұндай аурулар: ХОБЛ (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы), туберкулез, ЛАМ.
Кеуде қуысындағы операциялар да пневмоторакстың себебі болуы мүмкін.
Кейде пневмоторакс өкпенің қандай да бір ауруы, жарақаты болмаса да туындайды. Бұл кенеттен болатын пневмоторакс аталады. Темекі шегу кенеттен болатын пневмоторакстың қаупін арттырады. Бұл ауру отбасында болса да қаупі артады.
Плевралық сұйықтықтың кең таралған себебі – жүрек жеткіліксіздігі. Өкпенің қатерлі ісігі, ЛАМ, пневмония, туберкулез, басқа да өкпенің жұқпалы аурулары плевра қуысында сұйықтық қалыптасуына апаруы мүмкін.
Кейде бауыр мен бүйрек аурулары да плевра қуысында сұйықтық жиналуына апаруы мүмкін. Асбестоз, саркоидоз және кейбір дәрілік препараттарға серпін де плевра эффузиясына апаруы мүмкін.
Кеуде қуысының жарақаты немесе жүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, өкпенің немесе плевраның қатерлі ісігі де гемоторакстың (плевра қуысында қан жиналуы) себебі болуы мүмкін.
Гемоторакс, сондай-ақ, жұқпалы аурулардың асқынуы болуы мүмкін (мысалы, пневмонияның), туберкулездың немесе кенеттен болатын пневмоторакстың.
Плевриттің негізгі симптомы – кеудедегі қатты немесе қадалған ауырсыну, ол терең тыныс алғанда, жөтелгенде немесе түшкіруде күшейеді.
Ауырсыну бір жерде шоғырлануы мүмкін, немесе иыққа немесе арқаға берілуі мүмкін. Кейде ауырсыну ұдайы батып ауыратын сипатта болады.
Плевритті туындатушы себебіне байланысты келесі симптомдар болуы мүмкін:
· ентігу немесе тыныс алудың жиілеуі
· жөтел
· қызба және қалтырау
· түсініксіз арықтау.
Пневмоторакс
Пневмоторакстың симптомдары:
· кеуде қуысы аумағындағы кенеттен, жіті ауырсыну, терең тыныс алғанда, жөтелгенде күшейеді.
· ентігу
· кеуденің қысылу сезімі
· тез шаршау, шаршаңқылық
· жүректің соғуының жиілеуі
· терінің көкшілденуі,бұл қандағы оттегі мөлшерінің төмендеуіне байланысты.
Пневмоторакстың басқа симптомдары: тыныс алғанда мұрын ұшының кеңеюі, ашушаңдық, психологиялық ширығу немесе гипотония (артериалдық қысымның төмендеуі).
Плевралдық эффузия
Плевральная эффузия, әдетте, симптомсыз өтеді.
Гемоторакс
Гемоторакстың симптомдары көбінесе, пневмоторакстың симптомдарына ұқсас. Оларға жататындар:
Дәрігер плевритті немесе плевраның басқа ауруын аурудың даму тарихының,жалпы тексерудің және тексеру нәтижелерінің негізінде анықтайды.
Дәрігер сіздің симптомдарыңыздың басқа себептерін де ескеруі қажет. Сондай-ақ, ол плевриттің немесе плевраның басқа ауруының пайда болуының тікелей себебін анықтап, емдейді.
Дәрігер аурудың тарихы туралы толық мәлімет алу үшін сұрақтар қояды. Ол кез келген ауырсынуды сипаттауды өтінеді, келесілерге назар аудара отырып:
· қалай сезілуін
· қайда орналасуын және қолға, иекке немесе иыққа берілуін
· қалай басталып, өтуі, ауырсыну ұстамаларының қайталануы жайында.
· әлсіреуі мен күшеюіне не әсер ететіндігі туралы.
Сондай-ақ, дәрігер сізде басқа симптомдардың болуын сұрайды, мысалы, ентігу, жөтел немесе жүректің жиі соғуы. Жүректің жиі соғуы жүректің бір жиырылуының болмауы, мазасыздық, жүрек соғуының тым күшті және тез соғуы секілді сезіледі.
Сондай-ақ, дәрігер келесілер туралы сұрайды:
· жүрек ауруының болуы туралы
· темекі шегуіңіз туралы
· туберкулезді жұқтыруы мүмкін жерлерге саяхатқа баруыңыз туралы
· жұмысыңыз асбестпен байланысты болуы туралы. Асбест – белгілі бір кезеңде көптеген өндірісте кеңінен қолданылған минерал.
Сондай-ақ, дәрігер қабылдап жүрген немесе бұрын қабылдаған дәрілер туралы сұрайды. Кейбір препараттарды қабылдауға серпін плевриттің немесе плевраның басқа ауруларының дамуына ықпал етуі мүмкін.
Дәрігер стетоскоптың көмегімен қандай да бір дертті шуылдың болуына кеуде қуысыңызды тыңдайды.
Плевритте плевраның қабынған қабаттары бір-біріне үйкеліп тыныс алғанда қатаң, қадалғандай дыбыс шығарады. Дәрігерлер оны плевраның үйкелу шуылы деп атайды. Дәрігер осындайда плеврит диагнозын қояды.
Плевралық эффузияда плевра қуысында жиналған сұйықтық плевра қабаттарының бір-біріне үйкелуін жояды. Бірақ, плевра қуысында сұйықтық көп жиналса, дәрігер кеуде қуысын ұрғылап зерттегенде қатаң дыбысты естиді. Немесе сұйықтық жиналуы салдарынан қандай да бір тыныс алу шуылын естімеуі мүмкін.
Тыныс алу шуылының бәсеңдігі немесе қатаңдығы пневмоторакстың (плевра қуысындағы ауаның немесе газдың жиналуы) себебі болуы мүмкін.
Алғашқы қараудың нәтижесінде дәрігер келесі тексерулерді тағайындайды:
Кеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы
Кеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы – ауырсынусыз тексеру әдісі, ол кеуде қуысының, мысалы, жүректің, өкпенің, қантамырларының құрылысын көрсетеді. Бұл әдіс плевра кеңістігінде сұйықтық болуын да көрсете алады.
Кеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы плевра ауруының себебін де нұсқайды, мысалы, пневмония, қабырғаның сынуы немесе өкпенің ісігі.
Кейде рентген суретін бір бүйірге жатқызып жасайды. Бұлай орналасу тұрғанда түсірілгенде көрінбейтін сұйықтықты көрсетуі мүмкін.
Кеуде қуысы ағзаларының КТ
Кеуде қуысы ағзаларының компьютерлік томографиясы – ауырсынусыз тексеру әдісі, кеуде қуысының құрылысын дәл суретке түсіруге мүмкіндік береді.
Бұл тест өкпенің компьютерлік суретін жасайды, онда сұйықтығы бар қалталар бейнеленуі мүмкін. Кеуде қуысы ағзаларының КТ пневмонияның, өкпенің іріңге толуының, ісіктің немесе плевра ауруларының басқа мүмкін себептерінің белгілерін анықтауы мүмкін.
Ультрадыбыс
Бұл әдісте өкпенің суретін алу үшін ультрадыбыстар қолданылады. Оның көмегімен кеуде қуысында сұйықтықтың орналасуын анықтауға болады. Сондай-ақ, ол кейбір ісіктерді анықтауға мүмкіндік береді.
Кеуде қуысы ағзаларының МРТ
Кеуде қуысы ағзаларының магниттік-резонанстық томографиясы немесе МРТ радио толқындарды, магнит пен компьютерді қолданады, олар кеуде қуысының дәл суретін береді. Бұл анықтау әдісі плевралық эффузияны және ісікті анықтауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс магниттік резонанс (МР) немесе ядролық магниттік резонанс (ЯМР) деп те аталады.
Қан талдаулары
Қан талдаулары плевриттің немесе плевраның басқа ауруларының даму қаупін арттыратын аурудың болуын көрсетуі мүмкін. Мұндай ауруларға жататындар:
Бактериалдық немесе вирустық инфекциялар, пневмония, панкреатит (ұйқыбезінің қабынуы), бүйрек аурулары немесе қызылжегі.
Артериалдық қандағы газдарды зерттеу
Бұл үшін артериядан, көбінесе, шынтақтың бетіндегі артериядан қан алынады. Қандағы оттегі мен көмір қышқыл газының деңгейі зерттеледі. Бұл тест өкпенің оттегіні қаншалықты жақсы сіңіруін көрсетеді.
Торакоцентез
Дәрігер плевра қуысында сұйықтық жиналуын және орналасуын анықтағаннан кейін зерттеу үшін оның үлгісін алуы мүмкін. Бұл торакоцентез аталатын шара кезінде орындалады.
Шара кезінде дәрігер жіңішке инені немесе пластик түтікті плевра қуысына енгізіп, артық сұйықтықты сорып алады. Алынған сұйықтық зерттеуге жіберіледі.
Торакоцентездің қауіптері – ауырсыну, қан кетуі, жұқпа – олар аздаған болады, өздігінше кетеді немесе жеңіл емделеді. Дәрігер шарадан кейін асқыну болмауына көз жеткізу үшін кеуде қуысының рентгенін өткізеді.
Плевралық сұйықтықты талдау
Торакоцентез өткізілгенде алынған сұйықтықты микроскоппен зерттейді. Ол инфекцияның, қатерлі ісіктің, немесе плевра қуысында жиналатын басқа сұйықтықтың немесе қанның болуына әсер ететін басқа аурулардың белгісіне тексеріледі.
Биопсия
Дәрігер сұйықтықтың плевра қуысында жиналуының себебі – туберкулез немесе қатерлі ісік деп болжаса, плевра тінінің кішкентай үлгісін микроскоппен зерттейді.
Тіннің үлгісін алу үшін дәрігер келесі шаралардың бірін өткізуі мүмкін:
· инені кеуде қуысына енгізеді, плевраның сыртқы қабатының кішкентай үлгісін алу үшін.
· плевраны көру үшін кеуде қуысындағы кішкентай тіліктерге ұшында шамы бар түтікті енгізеді (эндоскоп). Одан кейін дәрігер тіннің шағын бөлігін кесіп алады. Бұл шара ауруханада жасалады. Шара кезінде наркоз беріледі.
· кеуде қуысындағы шағын тілік арқылы плевраның кішкентай үлгісін кесіп алады. Бұл ашық плевралдық биопсия аталады. Әдетте, бұл дәл талдау үшін инелік биопсияның үлгісі тым аз болғанда өткізіледі. Бұл шара ауруханада жасалады. Шара кезінде наркоз беріледі.
плеврит немесе плевраның басқа аурулары шаралармен, дәрілік препараттармен, басқа әдістермен емделеді. Емдеу мақсаттары:
· симптомдарын жеңілдету
· плевра қуысынан сұйықтықты, ауаны, немесе қанды шығару (көп мөлшерде болса)
· негізгі ауруды емдеу
Симптомдарды жеңілдету
Симптомдарды жеңілдету үшін дәрігер ұсынуы мүмкін:
· Ацетаминофен немесе қабынуға қарсы дәрілік препарат (ибупрофен секілді) – ауырсынуды бақылау үшін
· кодеин негізіндегі жөтелге қарсы шәрбат – жөтелді бақылау үшін.
· зақымдану жағында жату. Бұл ыңғайлы орналасу.
· ауырсыну басылғанда терең тыныс алып, жөтелу арқылы қақырықты түсіру қажет. Олай болмаса, пневмония дамуы мүмкін.
· жеткілікті тынығып, демалу қажет.
Плевралық кеңістіктен сұйықтықты, ауаны немесе қанды шығару
Дәрігер өкпенің коллапсы (қан айналымының бұзылысы) болмауы үшін плевра қуысынан ауаны немесе қанды шығаруға кеңес береді.
Сұйықтықты, ауа мен қанды шығару шаралары бірдей.
· торакоцентезді өткізуде дәрігер жіңішке инені немесе пластик түтікті плевра қуысына енгізеді. Оған жалғанған шприцтің көмегімен ол кеуде қуысынан сұйықтықты шығарады. Шара өткізілгенде бір ретінде 6 тостаған сұйықтыққа дейін алуға болады.
· егер дәрігерге көп сұйықтық алу керек болса, ол дренаж түтігін қолданады. Сұйықтық бар кеуде қабырғасы аумағына ауырсынуды басатын құралды енгізеді, одан кейін екі қабырғаның арасына пластик түтікті қояды. Түтік сұйықтық шығарылатын ыдысқа жалғанады. Одан кейін түтіктің орналасуын тексеру үшін дәрігер кеуде қуысының рентгенін өткізеді.
· дәрігер дренаж түтігін плевра қуысынан қан мен ауаны алу үшін де қолданады. Бұл бірнеше күнге созылуы мүмкін. Түтік плевра қуысында қалдырылады, осы кезеңде науқас ауруханада болуы қажет.
Кейде плевра қуысындағы сұйықтықта ірің немесе қан ұйындысы болады. Бұл кезде плевра қуысынан сұйықтықты шығару қиындайды. Іріңді немесе қан ұйындысын бұзу үшін дренаж түтігі арқылы плевра қуысына фибринолитик аталатын дәрілік препараттар енгізіледі. Егер сұйықтық түтік арқылы ақпаса, операция қажет болуы мүмкін.
Егер ауа ұдайы плевра қуысына аздап кіретін болса, дәрігер дренаж түтігіне бір жақты клапанды бекітуі мүмкін. Клапан плевра қуысынан ауаның шығуына мүмкіндік береді, бірақ, қайтуына мүмкіндік бермейді. Бұл клапанды қолдану емдеуді үйде жалғастыруға мүмкіндік береді.
Торакоцентезді өткізу арқылы алынған сұйықтық үлгісі микроскоппен зерттеледі. Бұл сұйықтық жиналуының себебін анықтауға көмектеседі, оның негізінде емдеудің жоспары жасалады.
Егер сұйықтықта жұқпа болса, емдеу жоспарына антибиотик және дренаж (сору) кіреді. Туберкулезде және зеңдік жұқпада емдеу кезінде антибиотиктер мен зеңге қарсы препараттарды ұзақ қабылдау қарастырылады.
Егер плевра қуысында сұйықтық жиналуы ісікке байланысты болса, оны шығарғаннан кейін тез қайта жиналады. Кейде ісікке қарсы дәрілік препараттар сұйықтықтың әрі қарай жиналуының алдына алуға мүмкіндік береді. Егер бұлай болмаса, дәрігер плевра қуысын тығыздайды. Бұл плевродез аталады.
Бұл шараны өткізу үшін дренаж түтігі арқылы кеуде қуысынан барлық сұйықтық алынады. Одан кейін заттекті плевра түтігі арқылы плевра қуысына енгізеді. Заттек плевраның бетін тітіркендіреді. Бұл плевраның қос қабатының жабысуына апарады, бұл сұйықтықтың көп көлемі жиналуының алдын алады.
Ісіктің көлемін азайту үшін химиялық немесе сәулемен емдеу де қолданылады.
Егер плевра қуысында сұйықтық жиналуы жүрек жеткіліксіздігіне байланысты болса, әдетте, диуретиктер (организмде сұйықтық іркілуінің алдын алатын препараттар) және басқа дәрілік препараттар тағайындалады.
Өкпенің ішінара коллапсы - пневмоторакс – өкпенің плевралық қуысында ауаның немесе газдың жиналуы (оттегі, көмір қышқыл газы). Ауаның мұндай жиналуы өкпеге қысым түсіруге апарады, нәтижесінде ағза тыныс алған кезде қалыпты жағдайда болатындай кеңейе алмайды.
Өкпе – кеуде қуысында орналасқан жұп ағза. Өкпе тыныс алғанда енетін ауадан оттегіні алып, қанға жеткізеді. Өкпенің маңайында плевра қуысы аталатын өте жұқа кеңістік бар. Плевра қуысы – өкпенің сыртқы бетінің және кеуде қуысының ішкі бетінің арасындағы кеңістік. Әдетте, бұл өте жұқа қуыстар, оларда сұйықтықтың аздаған мөлшері бар.
Пневмоторакс – бұл өкпе мен кеуде қабырғасының арасындағы плевра қуысында ауаның болуы. Бұл кезде өкпенің ішкі бөлігінен өкпе мен кеуде қуысы арасындағы кеңістікке ауаның өтуі орын алады, ол өкпенің немесе кеуде қабырғасының зақымдануы нәтижесінде пайда болады. Мұндай үрдіс өкпенің коллапсына (түсуіне) апаруы мүмкін.
Суретте кеуденің оң жағы өкпе тінінен тыс орналасқан ауаға толған. Осыған байланысты зақымданған жақтағы өкпенің суреті сау жаққа қарағанда ашық түсті.
Бұл жағдай адамның кеуде қуысына оқ немесе пышақ тигенде, қабырға зақымданғанда немесе хирургиялық араласу кезінде байқалады.
Өкпе коллапсының пайда болу қаупі өкпенің келесі ауруларында артады:
· Астма
· ХОБЛ (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы)
· Муковисцидоз (тұқым қуалайтын ауру)
· Туберкулез
· Көкжөтел
Сирек жағдайда өкпенің ішінара коллапсы себепсіз өтеді, мұндай жағдай өздігінше коллапс аталады. Бұл жағдайда плевраның және өкпенің тұтастығының кенеттен бұзылуы, ауаның өкпеден плевра қуысына өтуі байқалады. Бойы ұзын, арық адамдарда, сондай-ақ, темекі шегетін адамдарда өкпенің ішінара коллапсы жиірек кездеседі.
Аускультациия кезінде (фонендоскоптың көмегімен өкпені тыңдау) пневмоторакс жағында тыныс алудың болмауы немесе әлсіреуі анықталады. Сондай-ақ, науқаста төмен артериалдық қысым байқалуы мүмкін.
Дәрігер келесі зерттеулерді өткізеді:
• артериялық қанның газдық құрамын талдау – қандағы газдың мөлшерін анықтау арқылы тыныс алу қызметін бағалаудың аса дәл әдісі (оттегіні, көмір қышқыл газын). Әдістің мәні – организмнің оттегімен қанығуын және тыныс алу жеткіліксіздігін анықтау. Пневмотораксқа шалдыққан адамдарда әдетте, оттегінің деңгейі төмен, ал көмірқышқыл газының деңгейі – жоғары.
• кеуде қуысының рентгенографиясы
Кеуде қуысының рентген суретінде оң өкпенің ішінара түсуі (ішінара коллапс)байқалады. Зақымданған оң жақтағы өкпенің суреті сау жаққа қарағанда ашық түсті және кішірек.
Пневмоторакс кезінде жедел жәрдем келгенге дейін кеуде қуысының ашық жарасына өтпейтін, герметикалық таңғышты тарту қажет. Ол үшін клеенканы, полиэтилен пленканы, қалың мақта-дәке таңғышты қолдануға болады.
Медицина қызметкерлеріне білікті көмек:
Шағын пневмоторакс кезінде оттегі және демалыс қажет болады.
Күрделі жағдайда өкпе жеңіл жайылып, жазылуы үшін дәрігер пункция жасайды (өкпе маңайындағы ауаны жою үшін инемен тесу).
Науқаста өкпенің ауыр ішінара коллапсы байқалса, қабырға мен өкпе арасындағы аумаққа арнайы өкпе түтігі енгізіледі, ол артық ауаны шығарып, ағзаның жайылып, жазылуына мүмкіндік береді, бұл жағдайда ауруханаға жату қажет болады. Өкпе түтігін науқастың организмінде бірнеше жылға қалдыруға болады.
Кейбір жағдайда пневмотораксты емдеу және аурудың қайталануының алдын алу үшін хирургиялық көмек қажет болады. Ауасы шығатын аумақты бітеу қажет, бұл жағдайда қуысты арнайы химиялық заттекпен толтырады, бұл тіннің тыртықтануын үдетеді. Бұл процедура плевродез аталады.
Пневмоторакстың алдын алудың арнайы әдістері жоқ. Өкпе ауруларында заманауи емдік-профилактикалық іс-шараларды өткізу ұсынылады, сондай-ақ, аурудың пайда болу қаупін азайту үшін темекі шегуді қою қажет.
Плевраның эмпиемасы - өкпе мен кеуде қабырғасының ішкі беті арасында орналасқан плевра қуысында іріңнің жиналуы.
Өкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады, өлшемі үлкенірек.
Эмпиема – табиғи анатомиялық қуыстардағы іріңнің жиналуы, экссудативті плевриттің бір түрі, плевраның ішкі және шеткі жапырақтарының арасында ірің сұйықтығының жинақталуымен өтеді.
Эмпиема әдетте өкпеден таралатын инфекциядан туындайды. Бұл плевра қуысында іріңнің жиналуына апарады.
Экссудат (жұқпаланған сұйықтық) бір литрден артық жиналып, өкпеге қысым түсіреді.
Қауіп факторлары:
• Бактериалдық пневмония
• кеуде қуысындағы операциялар
• өкпенің абсцесі
• кеудені жарақаты немесе зақымдануы
Сирек жағдайларда эмпиема диагностика және емдеуде (торакоцентез) плевра қуысынан сұйықтықты сорып алу үшін кеудені инемен тескенде пайда болуы мүмкін.
Емдеудің мақсаты – инфекциялық үрдісті жою. Емдеу плевра қуысында жиналған іріңді жоюға бағытталады. Инфекцияны басу үшін антибактериалдық препараттар тағайындалады.
Іріңді толығымен алу үшін дәрігер кеуде қуысына түтік орнатады. Өкпе жайылып, жазылмаса, хирург өкпенің сыртқы қабығын бөлу үшін декортикация аталатын операция жасайды.
Өкпені зақымдау және өлім-жітім қаупі артады, егер плевраның эмпиемасы өкпе пневмониясының асқынуы болса. Науқастарға антибактериалдық препараттар мен дренаж қолданумен ұзақ емделу қажет болады. Көптеген адамдар плевра эмпиемасынан толықтай жазылады.
Эмпиема плевры - скопление гноя в плевральной полости, располагающейся между легким и внутренней поверхностью стенки грудной клетки.
Легкие представляют собой пару губкообразных конусовидных органов, расположенных в правой и левой части грудной клетки. Легкие являются частью дыхательной системы. Правое легкое состоит из трех частей, называющихся долями. Оно больше по размерам, чем левое легкое, которое содержит две доли. Эмпиема обозначает скопление гноя в естественных анатомических полостях, разновидность экссудативного плеврита, протекающего со скоплением гнойного выпота между висцеральным и париетальным листками плевры.
В редких случаях эмпиема может возникнуть после прокола грудной клетки иглой, чтобы откачать жидкость из плевральной полости для диагностики или лечения (торакоцентез).
Цель лечения состоит в том, чтобы избавиться от инфекционного процесса. Лечение заключается в удалении скопившегося гноя из плевральной полости. Для подавления инфекции назначаются антибактериальные препараты.
Для полного опорожнения гноя врачу необходимо установить трубку в грудную полость. Если легкое не расправляется хирург должен будет провести операцию под названием декортикация в целях отделения внешних оболочек легкого.
Риск повреждения легкого и смертности увеличивается, если эмпиема плевры является осложнением пневмонии легких. Пациентам необходимо длительное лечение с применением антибактериальных препаратов и дренажа. Большинство людей полностью излечиваются от эмпиемы плевры.
Частичный коллапс легкого, или пневмоторакс – скопление воздуха или газов (кислород, углекислый газ) в плевральной полости легких. Подобное скопление воздуха приводит к давлению на легкое, в результате чего орган теряет способность расширяться во время вдоха как должно быть в норме.
Легкие являются парными органами, которые находятся в грудной полости. Легкие извлекают кислород из вдыхаемого воздуха и доставляют его в кровь. Вокруг легких имеется очень тонкое пространство, называемое плевральной полостью. Плевральная полость – это пространство между внешней поверхностью легких и внутренней поверхностью грудной клетки. Как правило, это очень тонкие полости, в которых находится небольшое количество жидкости.
Пневмоторакс - это наличие воздуха в плевральной полости между легким и грудной стенкой. Он возникает в результате повреждения лёгкого или грудной стенки, когда происходит утечка воздуха из внутренней части легких в пространство между легкими и грудной клеткой. Подобный процесс может приводить к коллапсу (спадению) легкого.
На рисунке правая сторона груди наполнена воздухом, который находится за пределами легочной ткани. В связи с чем легочной рисунок пораженной стороны светлее здоровой.
Данное состояние может наблюдаться при получении человеком огнестрельного или ножевого ранения в грудную клетку, в результате повреждения ребер либо хирургического вмешательства.
Риск возникновения коллапса легкого увеличивается при следующих заболеваниях легких:
В редких случаях частичный коллапс легкого происходит беспричинно - подобное состояние называется спонтанным пневмотораксом. В этом случае наблюдается внезапное нарушение целостности плевры и легкого и поступление воздуха из легкого в плевральную полость.
У высоких, худых, а также курильщиков частичный коллапс легкого встречается гораздо чаще.
При аускультации (выслушивание легких при помощи фонендоскопа) выявляют отсутствие или ослабление дыхания на стороне пневмоторакса. Также у пациента может отмечаться пониженное артериальное давление.
Врач может провести следующие исследования:
Анализ газового состава артериальной крови - наиболее точный метод оценки функции органов дыхания путем определения содержания газов (кислород, углекислый газ) в крови. Суть метода в определении насыщения организма кислородом и выявлении дыхательной недостаточности. У больных с пневмотораксом, как правило, уровень кислорода понижен, а углекислого газа повышен.
На рентгеновском снимке грудной клетки видно частичное спадение (частичный коллапс) правого легкого. Легочной рисунок с пораженной (справа) стороны светлее и меньше здоровой стороны.
При пневмотораксе и наличии открытой раны до приезда скорой помощи необходимо наложение
герметичной (непроницаемой) повязки на открытую рану грудной клетки. В качестве подручного материала может выступать клеенка, полиэтиленовая пленка, толстая ватно-марлевая повязка.
Квалифицированная помощь медицинским работником:
При небольшом пневмотораксе пациенту может понадобиться кислород и отдых.
В более серьезных случаях врач может провести пункцию (прокол иглой для удаления воздуха вокруг легкого), чтобы легкое могло расправиться.
Если же у пациента наблюдается тяжелая форма частичного коллапса легких, тогда в область между ребрами и легкими может быть введена специальная легочная трубка, что поможет выпустить лишний воздух и позволит органу расправиться, в этом случае необходима госпитализация. Легочную трубку могут оставить в организме пациента на несколько дней.
В некоторых случаях необходимо хирургическое вмешательство, чтобы вылечить пневмоторакс и предотвратить рецидив (повторное появление симптомов) болезни. Область, из которой происходит утечка воздуха, необходимо закупорить, в данном случае полость заполняют специальным химическим веществом, которое ускоряет процесс рубцевания ткани. Эта процедура называется плевродез.
Специфических методов профилактики пневмоторакса не существует. Рекомендуется проведение своевременных лечебно-диагностических мероприятий при заболеваниях легких, а также бросить курить для снижения риска возникновения болезни.
Плеврит – это заболевание, при котором развивается воспаление плевры. Плевра – это оболочка, состоящая из двух больших слоев ткани. Один слой обволакивает внешнюю поверхность легких. Другой слой выстилает внутреннюю поверхность грудной клетки.
Между слоями плевры находится очень тонкое пространство, называемое плевральным пространством. В норме это пространство заполнено небольшим количеством жидкости - около 4 чайных ложек. Жидкость помогает двум слоям плевры гладко соприкасаться друг с другом во время вдоха и выдоха.
Плеврит развивается при раздражении и воспалении двух листков плевры. Вместо того, чтобы гладко соприкасаться друг с другом, они трутся друг об друга при каждом вдохе. Трение может вызвать резкую боль.
Многие заболевания могут вызвать плеврит, в том числе и вирусные инфекции.
В плевральной полости могут скапливаться воздух или газ. Когда это происходит, это называется пневмотораксом. Заболевание легких или острое повреждение легких могут вызвать пневмоторакс.
Некоторые процедуры, проводимые на легких, также могут вызвать пневмоторакс. Например, операции на легких, дренаж жидкости при помощи иглы, бронхоскопия и механическая вентиляция.
Иногда причину возникновения пневмоторакса не удается установить.
Наиболее распространенными симптомами пневмоторакса являются внезапная односторонняя боль и одышка. Воздух или газ в плевральной полости также могут оказывать давление на легкие и приводить к их коллапсу.
Небольшой пневмоторакс может пройти и без лечения. При большом пневмотораксе может потребоваться проведение процедуры по удалению воздуха или газа из плевральной полости.
Очень большой пневмоторакс может нарушить кровоток в области грудной клетки и привести к снижению артериального давления. Это называется напряженным пневмотораксом.
В некоторых случаях плеврита избыточная жидкость скапливается в плевральной полости. Это называется плевральным выпотом. Избыточное количество жидкости может привести к сдавлению плеврой легкого или его части, пока часть его не спадется. Это может затруднить дыхание.
Иногда избыточная жидкость инфицируется и формируется абсцесс. Такое состояние называется эмпиемой.
Плевральный выпот может сформироваться даже при отсутствии плеврита. Например, пневмония, сердечная недостаточность, рак или эмболия легочной артерии могут привести к формированию плеврального выпота.
Кровь также может скапливаться в плевральной полости. Данное состояние называется гемоторакс. Травма грудной клетки, операции на сердце или в области грудной клетки, рак легких или плевры также могут быть причиной гемоторакса.
Гемоторакс может сдавливать легкие и привести к их коллапсу. Гемоторакс также может вызвать шок. При шоке к жизненно важным органам поступает недостаточное количество крови и кислорода.
Плеврит и другие заболевания плевры могут быть серьезными в зависимости от причин, вызвавших их. Если заболевание, вызвавшее плеврит или другое заболевания плевры, не очень серьезно, диагностировано на ранней стадии и правильно пролечено, в большинстве случаев можно ожидать полного выздоровления.
Многие заболевания могут быть причиной плеврита. Вирусные инфекции, вероятно, являются наиболее распространенной причиной. К другим причинам плеврита относятся:
· Бактериальные инфекции, такие как пневмония и туберкулез, грибковые и паразитарные инфекции
· Эмболия легочной артерии, попадание тромба по кровеносным сосудам в легкие
· Аутоиммунные заболевания, такие как системная красная волчанка и ревматоидный артрит
· Рак, например, рак легких, лимфома и мезотелиома
· Операции на сердце и в области грудной клеткиe, особенно аортокоронарное шунтирование
· Заболевания легких, такие как ЛАМ (лимфангиолеомиоматоз) или асбестоз
· Воспалительные заболевания кишечника
· Семейная средиземноморская лихорадка - наследственное заболевание, которое часто вызывает лихорадку и выпот в брюшную и плевральную полость
Другие причины плеврита включают травмы грудной клетки, панкреатит (воспаление поджелудочной железы) и реакцию на некоторые лекарственные препараты. Реакции на определенные лекарства могут вызывать состояния, подобные волчанке. К данным лекарственным препаратам относятся прокаинамид, гидралазин и изониазид.
Иногда врачи не могут установить причину возникновения плеврита.
Заболевания легких или острое повреждение легких могут сделать более вероятным развитие пневмоторакса (скопление воздуха или газа в плевральной полости). К таким заболеваниям легких относятся ХОБЛ (хроническая обструктивная болезнь легких), туберкулез и ЛАМ.
Операции в области грудной клетки также могут быть причиной пневмоторакса.
Вы можете заработать пневмоторакс без какого-либо известного заболевания легких или травмы грудной клетки. Это называется спонтанным пневмотораксом. Курение повышает риск развития спонтанного пневмоторакса. Наличие семейного анамнеза по данному заболеванию также увеличивает риск.
Наиболее распространенной причиной плеврального выпота (скопление жидкости в плевральном пространстве) является сердечная недостаточность. Рак легких, ЛАМ, пневмония, туберкулез и другие инфекционные заболевания легких также могут привести к формированию плеврального выпота.
Иногда заболевания почек или печени могут привести к скоплению жидкости в плевральной полости. Асбестоз, саркоидоз и реакции на некоторые лекарственные препараты также могут привести к плевральной эффузии.
Травмы грудной клетки или операции на сердце и в области грудной клетки, рак легких или плевры могут быть причиной гемоторакса (скопление крови в плевральной полости).
Гемоторакс также может быть осложнением инфекционных заболеваний (например, пневмонии), туберкулеза или спонтанного пневмоторакса.
· Внезапная, острая боль в области грудной клетки, усиливающаяся при глубоком дыхании и кашле
· Одышка
· Чувство стеснения в груди
· Быстрая усталость, утомляемость
· Учащенное сердцебиение
· Голубоватая окраска кожи, обусловленная снижением содержания кислорода в крови
К другим симптомам пневмоторакса относятся расширение ноздрей при дыхании, раздражительность, психологическое напряжение и гипотония (снижение артериального давления).
Врач может диагностировать плеврит или другое заболевание плевры на основании истории развития заболевания, результатов общего осмотра и результатов обследования.
Врачу будет необходимо исключить другие причины ваших симптомов. Также ему будет необходимо установить и лечить непосредственную причину возникновения плеврита или другого заболевания плевры.
Врач может задавать вам подробные вопросы об истории заболевания. Он может попросить вас описать любую боль, обращая внимание на то:
· Как она ощущается
· Где она локализуется и распространяется ли она на руки, челюсть или плечи
· Как она начинается и как она проходит, повторяются ли приступы боли снова
· Что способствует ослаблению и усилению боли
Также врач может спросить, имеются ли у вас другие симптомы, такие как одышка, кашель или учащенное сердцебиение. Учащенное сердцебиение ощущается как пропуск одного сердечного сокращения, беспокойство, слишком сильное или слишком быстрое сердцебиение.
Также врач может поинтересоваться следующими вещами:
· Имеются ли у вас заболевания сердца
· Курите ли вы
· Путешествовали ли вы в местах, где могли заразиться туберкулезом
· Была ли ваша работа связана с асбестом. Асбест – это минерал, который в определенное время широко использовался во многих индустриях.
Также врач может спросить о лекарственных препаратах, которые вы принимаете или принимали ранее. Реакция на прием некоторых препаратов могут способствовать развитию плеврита и других заболеваний плевры.
Врач при помощи стетоскопа прослушает вашу грудную клетку в поисках каких-либо патологических шумов.
При плеврите воспаленные листки плевры при трении друг об друга во время дыхания вызывают грубый, колющий звук. Врачи называют это шумом трения плевры. Если врач услышит шум трения плевры, он диагностирует вам плеврит.
При плевральной эффузии жидкость скапливается в плевральной полости и предотвращает трение листков плевры друг об друга. Но если в плевральной полости скопилось много жидкости, доктор может услышать глухой звук, возникающий при постукивании по грудной клетке. Или он может не услышать какие-либо дыхательные шумы из-за скопления жидкости.
Приглушение или глухость дыхательных шумов также могут быть признаком пневмоторакса (скопление воздуха или газа в плевральной полости).
Рентгенография органов грудной клетки - это безболезненный метод обследования, который позволяет посмотреть на структуры грудной клетки, такие как сердце, легкие и кровеносные сосуды. Также данный метод позволяет судить о наличии воздуха или жидкости в плевральном пространстве.
Рентгенография органов грудной клетки также может указать на причину, вызвавшую заболевание плевры, например, пневмония, перелом ребра или опухоль легких.
Иногда рентгеновский снимок делается в положении на боку. Эта позиция может показывать жидкость, которая не видна на рентгеновском снимке, сделанном в положении стоя.
Компьютерная томография органов грудной клетки, или КТ органов грудной клетки – это безболезненный метод обследования, позволяющий сделать точный снимок структур вашей грудной клетки.
Этот тест создает компьютерную картину ваших легких, на которой могут отображаться карманы с жидкостью. На КТ органов грудной клетки также могут быть выявлены признаки пневмонии, абсцесса легкого, опухоли или других возможных причин заболеваний плевры.
Для получения картины легких при данном методе обследования используются ультразвуковые волны. При помощи данного метода обследования можно установить локализацию жидкости в грудной клетки. Также он позволяет выявить некоторые опухоли.
Магнитно-резонансная томография органов грудной клетки, или МРТ органов грудной клетки, использует радио волны, магниты и компьютер, позволяющие получить точный снимок структур вашей грудной клетки. Данный метод диагностики позволяет диагностировать плевральную эффузию и опухоли.
Данный метод также называет магнитным резонансом (МР) или ядерным магнитным резонансом (ЯМР).
Анализы крови могут показать, есть ли у вас заболевание, повышающее риск развития плеврита или другого заболевания плевры. К таким заболеваниям относятся бактериальные или вирусные инфекции, пневмония, панкреатит (воспаление поджелудочной железы), заболевания почек или волчанка.
Для данного обследования анализ крови берут из артерии, обычно на запястье. Исследуется уровень кислорода и углекислого газа в крови. Этот тест показывает, насколько хорошо ваши легкие усваивают кислород.
Как только врач установит факт скопления и локализацию жидкости в плевральной полости, он может провести взятие ее образца для исследования. Это проводится в ходе процедуры, называемой торакоцентез.
Во время процедуры врач вводит тонкую иглу или пластиковую трубку в плевральное пространство и вытягивает лишнюю жидкость. После того, как жидкость удалена из грудной клетки, ее направляют на исследование.
Риски торакоцентеза, такие как боль, кровотечение и инфекция, обычно незначительны. Они проходят самостоятельно и их легко лечить. Врач может провести рентген грудной клетки после процедуры, чтобы убедиться в отсутствии осложнений.
Жидкость, удаленная во время проведения торакоцентеза, исследуется под микроскопом. Она проверяется на наличие признаков инфекции, рака или других заболеваний, способных вызвать скопление жидкости или крови в плевральной полости.
Врач может предполагать, что причиной скопления жидкости в плевральной полости являются туберкулез или рак. В этом случае он может захотеть исследовать небольшой образец ткани плевры под микроскопом.
Для получения образца ткани врач может провести одну из следующих процедур:
· Ввести иглу в грудную клетку, чтобы удалить небольшой образец внешнего слоя плевры.
· Ввести трубку со светом на конце (эндоскоп) в крошечные надрезы в грудной клетке, чтобы он мог видеть плевру. После этого доктор может вырезать небольшие кусочки ткани. Эта процедура проводится в больнице. Во время проведения процедуры вам дадут наркоз.
· Вырезать небольшой образец плевры через маленький разрез в грудной клетке. Это называется открытой плевральной биопсией. Обычно она проводится, если образец из игольной биопсии слишком мал для точного анализа. Эта процедура проводится в больнице. Во время проведения процедуры вам дадут наркоз.
Врач может посоветовать вам эвакуировать жидкость, воздух или кровь из плеврального пространства, чтобы предотвратить коллапс легких.
Процедуры по удалению жидкости, воздуха и крови идентичны.
· При проведении торакоцентеза врач введет тонкую иглу или пластиковую трубку в плевральное пространство. При помощи присоединенного к ним шприца он эвакуирует жидкость из грудной клетки. При проведении процедуры одномоментно можно удалить до 6 кружек жидкости.
· Если врачу необходимо удалить много жидкости, он может использовать дренажную трубку. Врач введет болеутоляющее средство в область грудной стенки, где находится жидкость. Затем он вставит пластиковую трубку между двумя ребрами. Трубка будет соединена с емкостью, вытесняющей жидкость. После этого врач проведет рентген грудной клетки, чтобы проверить расположение трубки.
· Врач также может использовать дренажную трубку для удаления крови и воздуха из плевральной полости. Этот процесс может занять несколько дней. Трубка будет оставлена в плевральной полости, и вам, вероятно, потребуется нахождение в больнице в течение этого периода.
Иногда жидкость в плевральной полости содержит гной или сгустки крови. При этом затрудняется эвакуация жидкости из плевральной полости. Чтобы разрушить гной или сгустки крови, врач при помощи дренажной трубки может ввести в плевральное пространство лекарственные препараты, называемых фибринолитиками. Если жидкость по-прежнему не будет вытекать по трубке, вам может понадобиться операция.
Если у вас имеется небольшое постоянное проникновение воздуха в плевральное пространство, врач может прикрепить односторонний клапан к дренажной трубке. Клапан позволяет воздуху выходить из плеврального пространства, но не возвращается в него. Использование данного клапана может позволить вам продолжить лечение дома.
Образец жидкости, удаленный при проведении торакоцентеза, будет исследован под микроскопом. Это может помочь врачу установить причину скопления жидкости, и на основании этого он может продумать лучший план лечения.
Если жидкость инфицирована, в план лечения подключаются антибиотики и дренаж. При туберкулезе или грибковой инфекции лечение подразумевает длительный прием антибиотиков и противогрибковых препаратов.
Если скопление жидкости в плевральной полости обусловлено опухолью, жидкость после ее эвакуации может быстро скопиться снова. Иногда противоопухолевые лекарственные препараты позволяют предотвратить дальнейшее скопление жидкости. Если это не происходит, врач может герметизировать плевральную полость. Этот процесс называется плевродез.
Для проведения этой процедуры врач эвакуирует всю жидкость из грудной клетки через дренажную трубку. Затем он введет вещество через плевральную трубку в плевральное пространство. Вещество будет раздражать поверхность плевры. Это приведет к склеиванию двух слоев плевры, что предотвратит скопление большего количества жидкости.
Для уменьшения размеров опухоли также может быть применена химиотерапия или лучевая терапия.
Если скопление жидкости в полости плевры вызвано сердечной недостаточностью, обычно назначаются диуретики (препараты, предотвращающие задержку жидкости в организме) и другие лекарственные препараты.
