Целиакия – бұл бидайда, қара бидайда және арпада болатын ақуыз - глютенді тағамға тұтынғанда аш ішекте ас қорытудың бұзылысымен сипатталатын ауру. Глютен – целиакиясы бар адамдар үшін «улы» заттекпен теңеседі.
Целиакиясы бар адамдарда глютен өзінің аш ішегіне қарсы организмнің аутоимунддық серпінін іске қосады. Бұл аш ішекті зақымдайды және тағам өнімдерінен алынатын қоректік заттектерге аш ішекте сіңуіне мүмкіндік бермейді. Бұл кезде организм қажетті дәрумендерді, кальцийді, ақуызды, көмірсуларды, майларды және басқа маңызды қоректік заттектерді алмайды. Организм бұл заттектерсіз қалыпты қызмет ете алмайды.
Целиакия көптеген симптомдармен өтеді, олар өзгермелі немесе болмауы да мүмкін. Целиакияның симптомдары:
Целиакиясы бар кішкентай балаларда ас қорыту бұзылыстарының симптомдары жиі кездеседі, мысалы, іштің ауыруы, құсу, диарея (тіпті, қан аралас іш өтуі де), іш қатуы, сондай-ақ, басқа балаларға қарағанда бойы мен салмағында кешеуілдеуі. Бала ашушаң, көңіл-күйі құбылмалы келеді. Балада тамақтану жеткіліксіздігі болса, іші үлкен, сан бұлшық еті мен бөксе тұсы тегіс болуы мүмкін. Целиакиясы бар көптеген балаларда артық салмақ немесе семіздік болуы мүмкін.
Жасөспірімдерде целиакия іш өтуімен және қатуымен көрініс беруі мүмкін. Симптомдары жыныстық жетілу кезеңінде пайда болып, қысқа мерзімді болуы мүмкін. Целиакия шаштың түсуін (ошақты алопеция) немесе тісте мәселелер туындатуы мүмкін.
Ересектерде ас қорыту симптомдары сирек кездеседі. Оның орнына оларда әлсіздік, шаршау, сүйектегі немесе буындағы ауырсыну, ашушаңдық, мазасыздық, депрессия, сондай-ақ, әйелдерде етеккір айналымының бұзылысы пайда болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда іш қатуы немесе өтуі кездесуі мүмкін.
Остеопороз (сүйектен кальцийдің жоғалтылуы) және анемия целиакиясы бар ересектерде жиі кездеседі. Остеопороздың симптомы сүйектегі кешкі ауырсыну болуы мүмкін.
Лактозаны көтере алмау (сүт өнімдерін қорытудағы қиындықтар) – барлық жастағы науқастарда кездесетін жалпы симптом.
Герпес тәрізді дерматит (терідегі қышитын күлдіреу) және ауыздағы стоматит - целиакиясы бар науқастардағы жалпы симптомдар.
Дәрігерлер мен ғалымдар целиакияның даму себебін анық білмейді. Ауру келесі жағдайларда жиі кездеседі:
Егер отбасы мүшелерінің бірінде целиакия болса, отбасындағы қалған 10-да да осы аурудың болуы ықтимал.
Аутоиммунндық ауру болуында, мысалы, 1 типті диабет, ревматоидтық артрит, аутоиммундық тиреоидит немесе гепатит, Аддисон ауруы немесе Шегрен синдромы.
Генетикалық бұзылыста, мысалы, Даун синдромы және Тернер синдромы.
Целиакия бірден көрініс бермейді. Белгілі бір уақыт ішінде ауру симптомсыз өтуі мүмкін. Аурудың көрінісін туындататын факторлар: күшті күйзеліс, дене жарақаты, инфекциялар, босану немесе оперативтік араласу.
Қан талдауы осы ауруды анықтауға көмектеседі. Егер өзіңізде целиакия бар деп ойласаңыз, дәрігермен кеңесіңіз. Қан талдауын тапсырғанға дейін глютен бар өнімді тұтынуды тоқтатпаңыз. Себебі, ерте тоқтатқанда қан талдауының нәтижесіне әсер етеді.
Егер қан талдауыңыз целиакияны табуға мүмкіндік бермесе, диагнозды нақтылауға ішек биопсиясы (аш ішектен жіңішке түтік арқылы тіннің кішкене бөлігін алу) немесе герпес тәрізді дерматит (тері бөрітпесінің түрі) диагнозы көмектеседі.
Целиакия – күрделі ауру. Құрамында глютен бар өнімдерді тұтынбастан, целиакияны бақылауға алуға болады. Дұрыс емдәмді ұстану аурудың нәтижесінде болған зақымдануды қалпына келтіруге көмектеседі. Бірақ, рационның бұзылысында бірден өзіңізді нашар сезінбесеңіз де, ішектің зақымдануы қайтадан пайда болады.
Глютенсіз емдәмді қадағалайтын адамдар рационда бидай, арпа, қара бидай, тритикале, оның ішінде, нанның сұрыптары, макарон өнімдері және жармаларды алып тастауы тиіс.
Күріште, жүгеріде, сұлыда, қарақұмықта, алабота, тарыда глютен болмайды. Кейбір адамдар сұлыдан алшақ болады, себебі, сұлы өнімдерінде бидай глютені болуы мүмкін. Глютенді кейде дәрі-дәрмектің өндірісінде қолданады, сондықтан жаңа дәріні қолдану алдында дәрігермен немесе фармацевтпен кеңесу қажет.
Басында глютенсіз емдәмді қадағалау қиын болып көрінуі мүмкін. Өзіңізге және отбасыңыздың мүшелеріне глютенсіз өнімдерді тұтынуға үйрену үшін уақыт қажет. Өнімде глютен болуын анықтау үшін жапсырмаларды оқып, өнімнің құрамымен танысу қажет. Азық-түлік дүкенінен тағам өнімдерін сатып алуда немесе үйден тыс тамақ ішкенде сақ болу қажет. Кейбір жаңа тағамдарды әзірлеуді үйрену қажет болуы мүмкін.
Көптеген кітаптар мен веб-сайттарда глютенсіз өмір үшін ақпарат, кеңестер мен рецептілер беріледі.
Сондай-ақ, диетолог-дәрігердің кеңесі пайдалы болады. Ол рационнан қандай тағамдарды алып тастау қажеттігін, жапсырмаларды оқуды, жей алмайтын өнімдерді немен алмастыруға болатындығын үйренуге көмектеседі. Дәрігерден диетологты таңдауға көмектесуді өтініңіз.
Иә, организмнің иммундық жүйесі жағынан серпіннің дамуынсыз глютенге сезімталдық болуы мүмкін. Бұл целиакияға қарағанда жеңіл өтеді, және глютенсіз емдәмді қадағалауда жойылады. Дәрігермен глютенге сезімталдықтың симптомдарының немен байланысты болатындығы туралы кеңесіңіз.
Целиакия - это заболевание, характеризующееся нарушением пищеварения в тонком кишечнике при употреблении в пищу глютена - белка, содержащегося в пшенице, ржи и ячмене. Глютен является «ядом» для людей с целиакией.
У лиц с целиакией глютен запускает аутоиммунную реакцию организма против собственного тонкого кишечника. Это повреждает тонкий кишечник и не позволяет питательным веществам, получаемым из продуктов питания, всасываться в тонком кишечнике. Когда это происходит, ваш организм не получает необходимые витамины, кальций, белок, углеводы, жиры и другие важные питательные вещества. Ваш организм не может нормально функционировать без них.
Целиакия может протекать со множеством симптомов, также симптомы заболевания могут меняться или совсем отсутствовать. К симптомам целиакии относятся:
У маленьких детей с целиакией частыми являются симптомы нарушения пищеварения, такие как боль в животе, рвота, диарея (даже кровавый понос), запор, а также отставание в росте и весе от сверстников. Ребенок может быть раздражительным, капризным, эмоционально лабильным. Если у ребенка имеется недостаточность питания, у него может быть большой животик, тонкие мышцы бедер и плоские ягодицы. У многих детей с целиакией имеется избыточный вес или ожирение.
У подростков целиакия может протекать с диареей и запорами. Симптомы могут возникнуть в период позднего полового созревания и быть кратковременными. Целиакия может вызвать потерю волос (состояние, называемое очаговой алопецией) или проблемы с зубами.
У взрослых симптомы нарушения пищеварения встречаются реже. Вместо этого у них может возникнуть чувство общего недомогания, усталость, боль в костях или суставах, раздражительность, беспокойство, депрессия, а также нарушение менструального цикла у женщин. В некоторых случаях могут встречаться диарея или запор.
Остеопороз (потеря кальция из костей) и анемия часто встречаются у взрослых с целиакией. Симптомом остеопороза может быть вечерняя боль в костях.
Непереносимость лактозы (трудности с перевариванием молочных продуктов) является общим симптомом у пациентов всех возрастов.
Герпетиформный дерматит (зудящие волдыри на коже) и стоматит во рту также являются общими симптомами у всех пациентов с целиакией.
Врачи и ученые точно не знают, чем вызвана целиакия. Заболевание чаще встречается в следующих случаях:
Если у 1 члена вашей семьи имеется целиакия, у каждого из 10 других членов вашей семьи, вероятно, также имеется данное заболевание.
При наличии аутоиммунного заболевания, такого как диабет 1 типа, ревматоидный артрит, аутоиммунный тиреоидит или гепатит, болезнь Аддисона или синдром Шегрена.
При наличии генетического расстройства, такого как синдром Дауна и синдром Тернера.
Целиакия не всегда проявляется сразу. В течение некоторого времени заболевание может протекать бессимптомно. Провоцирующими факторами к проявлению заболевания могут стать сильный стресс, физическая травма, инфекции, роды или оперативное вмешательство.
Анализы крови могут помочь врачу диагностировать это заболевание. Если вы думаете, что у вас целиакия, проконсультируйтесь со своим врачом. Не прекращайте употреблять в пищу продукты, содержащие глютен, до тех пор, пока вы не сдадите анализы крови. Если вы прекратите прием глютена до сдачи анализов, это может сказаться на их результатах.
Если ваш анализ крови не позволяет исключить у вас целиакию, подтвердить диагноз может биопсия кишечника (взятие небольшого кусочка ткани из тонкой кишки с помощью тонкой трубки) или диагноз герпетиформного дерматита (определенный тип кожной сыпи).
Целиакия – это серьезное заболевание. К счастью, вы можете контролировать целиакию, соблюдая безглютеновую диету, то есть вы в течение всей оставшейся жизни не будете употреблять в пищу продукты, содержащие глютен. Соблюдение правильной диеты может помочь восстановить повреждения, возникшие в результате заболевания, и улучшить самочувствие. Но при нарушении рациона повреждения кишечника могут возникнуть снова, даже если вы не сразу почувствуете себя плохо.
Люди, соблюдающие безглютеновую диету, исключают из рациона все продукты, содержащие пшеницу, ячмень, рожь, тритикале, в том числе многие сорта хлеба, макаронные изделия и крупы. Рис, кукуруза, овес, лебеда, гречиха, просо не содержат глютен. Некоторые люди предпочитают избегать овса, так как в некоторых овсяных продуктах может содержаться пшеничный глютен. Глютен иногда используется в производстве лекарственных средств, так что не забудьте проконсультироваться с врачом или фармацевтом перед приемом нового лекарства.
Вначале соблюдать безглютеновую диету может оказаться затруднительным. Для того чтобы вам и членам вашей семьи научиться избегать приема продуктов, содержащих глютен, необходимо время. Чтобы определить содержит продукт глютен или нет, вам придется научиться читать этикетки, в которых указываются компоненты, входящие в состав данного продукта. Вы должны проявлять осторожность при покупке продуктов в продуктовом магазине, или когда вы потребляете пищу вне дома. Вероятно, вам придется освоить некоторые новые рецепты приготовления блюд.
Многие книги и веб-сайты предоставляют информацию, советы и рецепты для безглютеновой жизни.
Также для вас может быть полезной консультация диетолога. Врач-диетолог может помочь вам узнать, какие продукты следует исключать из рациона, научит читать этикетки, и поможет вам заменить продукты, которые вы больше не сможете есть. Попросите врача о помощи в подборе диетолога.
Да, вы можете быть чувствительны к глютену без развития реакции со стороны иммунной системы организма. Симптомы чувствительности к глютену протекают легче, чем при целиакии, и проходят при соблюдении аглютеновой диеты. Проконсультируйтесь с врачом о том, чем могут быть обусловлены симптомы чувствительности к глютену.
